Kor

Kor is oet tied kommen. t Ston lestent in kraant. Nait dat ik Kor zo goud kend heb. k Mout zeker n dikke zesteg joar in tied terogge vlaigen, om mie Kor weer veur de geest te kinnen hoalen.
‘Da’s best n laange tied leden,’ heur k joe al denken.
Klopt. Toch voult t aans en staait dij aine, biezundere gebeurtenis rond Kor as de dag van guster in mien geheugen grift. k Neem joe doarom even mit noar twijde klazze van legere school. Geertsschool. Schooljoar is kold begonnen en wie zitten in laange riegen bie juvvraauw Bakker in klazze. Zai hait n strenge juf te wezen. n Tiep, zoals Roald Dahl zo mooi beschreven het as de gewelddoadege juf van Mathilde. Zai slingert nog net nait kinder bie hoaren t roam oet, mor n klaain veniend lineoaltje het maineg kind voulen mouten, as t mit vieze handen in schoolbankje kropen was. Kinder dij nait luusterden kregen n flère om de oren.
En toch haar dijzulfde juf al noa n poar weke deur dat Kor nait in heur klazze paasde. Nait omdat hai nait luusterde, mor Kor haar t stoer. Van toavels begreep hai nait meer as dast der op schrieven konst. Letters spraken gain toal en betaikenisloze figuurtjes sprongen as overbeweegleke poppetjes veur zien ogen langs, woar hai gain grip op haar. Taiken kon hai as de beste. Meer as n potlood haar Kor den ook nait neudeg. Kroontjespen was aan hom nait besteed. Dat wuir n geklaai.
Op n moandagmörgen was Kors stee in t midden van roamkaantriege leeg. Zien buurman zat dij mörgen allendeg in twijzitsbank. Lege plek is dat joar nait weer opvuld. Körte mitdailen van juf mos voldounde wezen om ons te loaten begriepen, dat Kor nait op dizze school paasde. Hai was verhoesd.
‘Hai zit nou op BLO,’ wozzen kinder te vertellen.
t Zee mie niks. BLO?
‘Dommenschool,’ zee n loze.
Kor kon nait te best leren. Dat wos elkenain. Hai kreeg bevubbeld nooit n beurt bie t klassikoal lezen. Hai was nait ainegste. Veur Dineke en Anna gol persies t zulfde. Zai kregen hoast nooit n beurt en as t n moal wel zo was, zat elkenain toesteg te kieken omdat t zo laank duurde. Wat t verschil was heb k veul loater pas begrepen.
In 1972 zit ik in t leste joar van kweekschool. As kwekeling loop k stage op de BLO, n school veur boetengewoon leger onderwies. In Winschoot. De school, ook al is t in n aander gebaauw woar Kor ook zeten het. Oplaaid om ‘gewone’ kinder les te kinnen geven, heb k honderden lezzen geven mouten om mie te bekwoamen in de didactiek en de praktiek van reken, toal, mor ook in gimmestiek, zingen en handenaarbaaid. Van t leste vak moak ik dat joar n project. Onderzuikers op t gebied van intelligentieontwikkeln verkondegden, dat kinder dij t stoer hebben mit leren en n leger IQ hebben, zok ook in expressievakken nait goud oetdrokken kinnen.
t Wordt n stoer project. n Klaaiproject. k Loat kinder op legere FC-schoul in Pekel en op Winschoter BLO klaaipoppetjes moaken. Rezeltoaten leg k vast op beeld. Oetkomst? Ik zai t verschil tussen baaide groepen nait echt. Veur mien scriptie perbaaier ik geleerden geliek te geven en kais de mooiste van legere school en de minste van de intellectueel minder begoafde kinder.
Woarom ik t zo doan heb, bin k tot op de dag van vandoag nog nait achter kommen.
‘Dom,’ zo denk ik nog voak.
Der zit n grote moate van onrechtveerdeghaid in mien onderzuik. Der is ja gain kind geliek en verdaint nait elk kind n aigen aanpak. Woarom dus k geboande poaden nait te verloaten. t Was n zinloos project, woar rezeltoaten al ver van teveuren vast lagen en woar gainaine, ook handenarbaaidleroar, mie doudestieds op wezen het. Doar mos k loater zulf achter kommen.
Of Kor de last van n verminderd intellectueel vermogen n levenslaank mit zok mit krood het, kin k joe nait vertellen. Overliedensavvertensie moakt mie nait klouk. Of hai n gelokkeg leven laaid het, of hai traauwd was, t binnen aal prakkezoatsies om niks. Weschienlek zel k van t raailen en zaailen op zien levenspad, net as bie zoveul aander kinder oet mien jeugd, wel nooit wat gewoar worden. Leven is lösloaten en verder goan. Tot t bittere ìnde.
Toch denk ik, as Kor aan mien klaaipoppetjesonderzuik mitdoan haar, den haar k mie meschain wel achter oren kraben mouten.

• • •

Terogge noar vrouger?

Kom regelmoateg tot de konkluzie, dat snelle bodschopbezörgers nait allendeg oetkomst baiden, mor ook n golden toukomst hebben.
Zo zat ik van de weke mit tonen in aaske, omdat mien professionele meziekwinkel nait meer waarkte. Haar ik doarveur veurege weke, tiedens zolderoproemen, mien haile cd-collectie bie de stroat zet? Om n weke loater te constateren, dat ploatjesdraaierij op telefoon en koamerboxen niks aans as geknitter en waineg geluud meer gaf.
‘Hest n update mist,’ zee zeun.
‘Opa mout hom vannijs installeren,’ zee klaainzeun guster nog.
Noa n ketaaier perbaaiern en eindeloos poesten en stìnnen mos ook hai bekennen, zat gain meziek meer in mien telefoon. Of zoals hai opmaarkte:
‘Telefoon streamt nait meer.’
‘Bist aan n nije tou,’ zee dochter.
Alsof t niks is. k Was glad ontdoan en sneu en zee mismoudeg:
‘k Heb mien telefoon ja nog mor twij joar.’
‘Dat krigst as zo’n goudkoop Chinees mobieltje kochst,’ zong de verzoamelde femilie in koor.
Fijne femilie.
‘Spotkoop is duurkoop,’ gooide n nait bie noam te nuimen persoon nog wat eulie op t vuur.
Vandoag wordt mien nije telefoon al aan hoes bezörgd. Dat bedoul ik dus. Supersnelle koeriers binnen n oetkomst. Huifst mitschik, veur grote en klaaine bodschop deure nait meer oet.
Zotterdoagsoavends goa’k veur d’oardeghaid, even veurdat Duutse voetbal begunt en omdat Arineke in keuken voak nog aan t kokseln is, wel es n zetje achter koamerroet stoan. Wat zok veur mien ogen ontrolt is n prachteg toneelstok. Mìnsen hebben net as ik zo rond de klok van zes uur weschienlek berenhonger, want t is smoordrok op de Wieke en n kommen en goan van moaltiedbezörgens. Van dörpse petatboer tot pizzabezörgers op snelle scooters, van Turk tot Griek, zai vlaigen aal as haalfmalen bie mie veur t hoes langs. t Is racen tegen de klok. Daghuur mout binnen twij uur verdaind worden.
‘Wordt der zotterdoags nait meer kookt?’ vroag k regelmoateg aan de kok.
Zai is van alle, ook boetenlandse, maarkten thoes.
’t Is wel makkelk,’ heur k den aanderkaant toavel en k zai heur verwachtensvol kieken, zo van:
‘Woarom doun wie dat nait wat voaker.’
Of Corona thoesbezörgdainsten versneld het, duurf k nait zeggen. Gewild of ongewild doun wie bie lutjen aan ook mit. Kist nait achterblieven bie nije ontwikkeln. t Is n soort van domino-effect, dat nait tegen te holden vaalt.
Of wel? In Stad schient t n rommeltje te wezen op stroat en stoep.
‘Bezörgdainsten droagen nait bie aan de beleven, allendeg mor aan t gemak.’
Zegt de politiek. So what. Datter lu binnen, dij veur n lekker prakkie eten of veur n noodbodschopke veur joe vlaigen willen, wel kin doar nou op tegen wezen. Gemak in dainst van de mìns.
Vrouger was t aans.
‘Da’s mor gedailtelk woar,’ heur k aine op achtergrond.
‘Hou bedoulst.’
Antwoord krieg k nait, mor as k goud noadenk, snap ik wat hai bedoult. Bakker, melkboer, gruinteboer en klaaine grutter kwamen elke week en sommegen doaglieks aan deur. Makkelk, huifdest der nait oet. Allendeg as t om noodbodschopke ging, most de deur oet. Ook nait stoer, want winkels lagen aal op loopòfstand.
Vraauw Diekhoezen, op hörn van Komnijsterwieke brocht oetkomst as moeke op t lieske van grutter Hoendervanger wat vergeten was. Melkpane leeg? Op n dikke honderd meter zat melkboer Veldman. Dreug brood? Den wupte ik bie schilder Wieske lutje brogje over en ston k bie bakker Nieboer op dele. Veur lekkere haardbroden mos k Hoanekampsbrogge over noar bakker Drìnth. Zat de -r in de moand en lag in ons tochteg hoeske griep of verkolden op de loer, rappelde ik over Aalbionbatten om n pond drop bie vraauw Gruin te kopen. En as dropdrankje nait huilp, vonden wie boat bie houstdrankjes van drogist Bimex. Omreden dast gehakt nait wecken kist, luip k op woensdag maisttied noar slager Löhr en om gain kwoie gezichten te kriegen wel es noar zien overbuurman Teuben.
Klaaine middenstand beleefde golden tieden. Docht ik aaltied. Zai mozzen stief waarken om brood en botter op de plaank te kriegen of zoals mien oompie slager voak zee:
‘Veul swienen moaken de spoeling dun.’
In Pekel wuir revoluutsie preekt, dou aanderkaant Hoanekamp n Sparwinkel zok tussen café Sasker en bakker Drìnth nuzzelde. Grootgrutter verkocht gain jenever, wel brood. Komst van lutje supermaarkt was n fluwailen revoluutsie en aanlaaiden tot n langsoam, mor onverbiddelk verdwienen van lutje middenstand.
Maiste winkels van doudestieds binnen onherkenboar veraanderd in woonhoezen, sommege binnen mit de grond geliek moakt of òfbrand. Aine het de tied trotseerd en is in de loop van haalve aiw aan boetenkaant niks veraanderd. t Hoes van melkboer Veldman en as k es n moal landskaant daip fiets, blief k bie dat hoeske, schuuns tegenover Roomse toren soms even stilstoan. k Bin ja vlak bie hoes en den heur k mien mouder zeggen:
‘Melk is op, Bram, gaaist even noar Veldman veur n flèzze melk.’
En den loop k in gedachten mit n matte in haand deur dat smale gangkje, dou klinke van gruine deur noar beneden en stoa in de grote schure mit melkbuzzen en kratten.
Mor as k zoadel onder de kont schoef, wait ik, t is nog n hail ìnde noar hoes.
20211005

• • •

Garagesale

Braid aankondegd, veul kiekers, laauw kopers. Veul waark waineg hunneg, haar k ook zeggen kind.
Da’s in t kört soamenvatten van n dag kieken en òfwachten of der wat dien woaren verkocht wordt.
‘Hou is t bie die,’ zee Harrie halverwege de dag.
Nijsgiereg hou t aander mìnsen op t dörp verging, was hai op onderzuik goan.
’t Gaait,’ zee k trankiel.
k Wol mie nait in de koarte loaten kieken, mor daip van binnen borst ik hoast van grammiede over laauwloeneghaid van de mìnsen. Sommege lu bleven op n òfstand stoan te kieken, duzzen nait ains ons prachteg ingerichte oprit op te lopen en haren aan ain blik voldounde om zunder groet weer verder te lopen. Klaainzeun Sietse, in hom schoelt n aankommend maarktkoopman, het òf en tou wel perbaaierd mit waarvende teksten mìnsen over onzichtboare drumpel te trekken. t Huilp nait.
Garagesale is nou wel bleken gain verdainmodel.
Daip van binnen wos k dat aiglieks ook wel. Twij joar leden was t nait aans. Mor toch! Denkst, wie hebben zoveul mooie spullechies in aanbaiden, doar mout toch n bult volk op òfkommen. Nee dus, mìnsen duzzen der bliekboar nait op aan.
n Klaaine dwoaltocht deur mien herinnerns moaken mie klouk. Garagesale haitde vrouger gewoon rommelmaarkt. Geern mog k doar lopen te snuustern. Aaltied op zuik noar … Joa, wat zöchde ik? Kinderbouken. Strips oet mien jonge joaren, kapitein Rob, olde Sjors en Sjimmies, mor ook Carmiggelt, as echte verzoameloar en Zweedse detectives. En nait te vergeten, eertieds veur mien porremonnee veul te dure elpees. Loater wuiren dat spaigelploatjes. Aal wat verder in kroam of op klaid oetstald lag, doar glee mien oog in ain snelle blik overhìn. Tiggelwaark, olde meuk, dat zolderoproemers op n goudkope menaaier bie n ander scharreld haren en duur verkopen wollen luip k makkelk veurbie.
k Wol ook wel n ìndje raaizen om mien spesioale wensen in vervullen te loaten goan. Zo bin k n moal in auto stapt noar n grote ploaten- en ceedeemaarkt in Joarbeurshallen in Utrecht. As echte laifhebber van Queen en Traveling Wilburys docht ik doar mien slag te sloagen. t Is dails lukt.
As we op vekansie in de buurte waren, kon k in Deventer wel n dag op vlooienmaarkt deurbrengen.
In dij kontraaien ligt ook boukenstad Bredevoort. Nait te missen. Zulfde recept. Lopend langs lange schappen was t stoer kaizen. Tot mie de kop van t schuuns kieken hoast verkeerd op de rompe ston. Dat ik in t olde vestingstadje de prachtege schoolploat van de Wieke vonden heb, is t zuiken oeteindelk wel weerd west.
Leste overdenkens voeren mie weer terogge noar de dag van zotterdag. Mit de prachtege geschiedenis-schoolploaten dochten wie, dat zel wel n bult geld opbrengen.
‘Zitten wel veul vochtplekken op,’ zee n belangstellende aspirant-koper.
As echte handelsman haar k hom snel deur. Hai wol netuurlek wat van de pries òfproaten.
‘De vochtplekken kommen deur t laange liggen op zolder of opslag, t schilderij het nog de glans en kleurechthaid, dij t van begun òf aan had het.’
k Heb de man nait tot aander gedachten brengen kind. Dou k zag, dat zien vraaauw hom vezichteg, mor toch noadrokkelk bie schobbejakken greep en hai scholdertrekkend – trok e mien oordail in twievel of dus e zien vraauw nait tegen te spreken – van dam luip, docht ik nog:
‘Letst die veur n loezege vief euro deur dien vraauw dwingen en de koop òfketsen?’
Hail aans was t jonge stel, dat stroalend mit n ‘De Ruyter’ n beslizzende slag sluig. Mit t mooiste kommentaar, dast bedenken kist:
‘k Heb n joar op Hare Majesteits Motorschip De Ruyter, op piratenjacht in de golf van Aden voaren,’ zee jongkirrel.
Dat dut mie dus goud. Ook al brengt t gain fozzel op, n tevreden mìns is veul meer weerd.
‘k Duurf wedden, dat hai, net as doe mit dien schoolploaten van Pekel en de Wieke, levenslaank plezaaier van dizze verovern hebben zel,’ sloot Arineke succesvolle verkoop òf.
Dat mien ceedees greteg òftrek vonden – Spotify het dizze kastenvullers kompleet overbodeg moakt – het koopman goud doan. Dat verkoop al vèr veur begun van de dag rond was, lag aan de mörgensteerns. Koopjesjoagers, dij veur t oppazend en òfwachtend volk de bakken en deuzen al plunderd haren. Veur aigen gebroek of deurverkoop. Dat mien Queen- en Traveling Wilburys kolleksie vaileg thoes bleven is, mag dudelk wezen.
‘Hest ook wat van Bowie?’
t Muik veur hom n bult zuikerij overbodeg. Nee, Bowie is nait mien soort meziek. Toch dee t mie goud, dat hai t gesprek aanging. Maiste lu kommen en vertrekken zunder verkoper ain woord of blik te gunnen.
Vandoag heb k n kare vol onverkocht en meschain onverkoopboar spul noar kringloop brocht. Wie binnen t kwiet, mor volgend joar goan alle onbroekboare spullen zunder omwegen doar rechtstreeks noar tou.
20210927

• • •

Polderblindhaid

‘Om haalf aine moust op stee wezen, want den mout ik kinder ophoalen,’ woarschaauwt Arineke.
Oppaasdoagen binnen race-tegen-de-klok doagen. Zai is smörgens al op tied mit auto vertrokken noar Kiel, ik heb dij mörgen op mien menaaier nog van alles te doun.
‘As k om 12 uur op fietse stap en gemiddeld 24 kilometer in t uur rie, bin k persies op tied,’ heb k oetrekend.
Werkelkhaid is aans. Keukenklokke, mien steun en touverloat in betere tieden lopt noamelk 5 menuten achter en as k ook nog twij moal wachten mout bie Veendammer stoplichten, kin k op tied kommen wel vergeten.
Op n dikke viefteg meter van binnendeuròfslag noar Kaalkwieke bin k bienoa op stee, mor heb k nog mor 8 menuten over.
‘Dat red ik nog net,’ hol’k miezulf veur, as tegeliekertied kerstman mie tegemuite komt. Hai is incognito. Mit n swaart maauwhemd en dito körte boksem zit hai ver veuroverbogen op fietse. Zien laange board hangt over stuur en pedoalslag let niks aan twievel over. Hai het net as ik veul hoast. Op körte òfstand zai k aan zien vrundelke ogen, mien eerste gedachte is n goie. Bin k ainegste?
‘Moi,’ roup ik, as veur maiste lu onherkenboare weldouner mie veurbiesnittert.
Op t zulfde mement maark ik da’k binnen roekòfstand bin van gruingasfebriek. Biogas-installoatsie op houk van Veendammer- en Kielsterachterweg is noadrokkelk steurend aanwezeg.
‘Stinkfebriek,’ zeggen klaainkinder voak in t veurbierieden.
Mien antwoord is net zo voak van t zulfde:
‘Ain moal roeken en veur vief menuten neuze vol.’
As Oldpekelder, wìnd aan stank van t open riool, dat zok deur t dörp slingerde, kom k tot de konkluzie, dat zokse indringende geuren nooit wìnnen.
Körte overdenken – toch nait meer as n poar tellen – is bliekboar genog om kerstman op grote òfstand te zetten, konstateer ik bie t achteromkieken. Of t de stank west is of dat hai hoazevet achter hakken haar, hai is in gain velden of wegen meer te bekennen. Of hai ligt in sloot of hai is in heldere locht oplöst. Kerstmans wegen binnen en blieven ondeurgrondelk. Ik mis intussentied sikkom t smaal zandpoadje noar Kaalkwieke, schrik en kniep haard in remmen en vlaig bienoa over t stuur.                                                                                                                                                                            ‘Haalf zeuven,’ heur k n aaltied aanwezege, onzichtboare mitfietser roupen.
t Is zeuven menuten veur haalf aine.
‘Prakkezaaiern en fietsen goan nait soamen,’ perbaaiert bekìnde onbekìnde betwaiter toch zien geliek te hoalen.
Op Kaalkwieke is t rusteg. k Zai, boeren hebben koren der òf. In de verte lopt man of boer in sukerbaiten mèllen te trekken. Even veur òfdraai noar lutje schelpenpoadje, dij mie dicht bie doul brengen mout – k heb nog vief menuten over – ridt mie n bekìnd persoon veurbie. Scootmobiel het mie even in ware brocht. Twinteg joar leden was hai en meschain nou nog n virtuoos op piano. Veur twijde keer is t moi, mor mien snelhaid is te hoog, remmenknieperij n bewezen slechte keus en tied te kört om tot vernijde kennismoaken te kommen.
‘Deurkarren!’ moant mien innerleke mitrieder.
Fietspoadje is smaal. Te smaal veur twij personen. k Rie n oldere vraauw achterop en bèl, mor t geluud van moderne fietsen is nait meer wat t west is. Vraauw kikt nait op of om. As k roup, ligt vraauw dammeet van schrik in sloot en dat brengt mie verder van hoes. Mit n zachies oetsproken: ‘Hallo’ schrikt vraauw alsnog, mor blift gelokkeg overìnde. k Sjees heur – mit nog drij menuten op mien schaarmke – veurbie. k Perbaaier verloren tied in te hoalen en zet mien versnellen op hoogste stand en as k bie Kielsterachterweg oversteken wil en mien veurbaand t asfalt rakt, schaait n auto claxonerend op nog gain vief centimeter veur mie langs.
Even staait de tied stil. k Besef dat ik deur oog van nale kropen bin. Haar de vraauw mie nait in d’wege zeten, was k hier eerder en gevolgen nait te overzain west.
‘Polderblindhaid,’ zeggen lu dij der verstand van hebben.
Laange rechte wegen, hoast en t verstand op nul binnen n slechte kombinoatsie.
t Zol ongeveer n joar of vatteg leden wezen dat op t zulfde stee Hoogezandster femilie n kind verloren hebben.
‘Polderblindhaid,’ was t rezeltoat van onderzuik.
Elke keer as ongelokskruuspunt op mien weg komt en dat beurt nogal ais, goan mien gedachten as vanzulf noar dij tied en femilie terogge. n Pas-op-situoatsie. En toch….. veurege weke woensdag was t miezulf bienoa overkommen.
Mìnselke factor blift n grote rol speulen in t verkeer.
20210913

• • •