Big Brother

In 1948 is t bouk van George Orwell ‘1984’ oetbrocht. Schriever wil, mit gruweldoaden van Twijde Wereldoorlog nog vers in t geheugen zien lezers dudelk moaken, watter beuren kin as elke vörm van democratie ontbrekt en ain man t veur t zeggen krigt.
‘Big Brother is watching you.’
t Verhoal is n woarschaauwen tegen elk totalitair systeem.
As kind van de ‘kolde oorlog’ heb ik doar in 60-er joaren best veul van mitkregen. De Cuba-crisis van 1962 het der bie mie oardeg inhakt, het mie sloapeloze nachten bezörgd. Steertje van dijzulfde stried tussen t kapitalistische westen en de communisten in t oosten, het mie nog ais n dik joar van mien leven köst. n Joar laank heb k mit n Leopardtank over Duutse haaidevelden en deur Duutse steden broezen mouten om lu anderkaant ‘Iezern gediene’ te bewiezen, dat wie overal op veurberaaid binnen en nait mit ons sollen loaten. Omreden dat elke konfrontoatsie mit vijandelke lu of legers oetbleven is, duurf k stellen, dat ik as kind n gelokkege jeugd had heb.
Guster, bie t zain van beelden van gevolgen van Russische aanval op kinderzaikenhoes mos k aan mien aigen onbezörgde kindertied denken. Mien angst van dou – Wanneer vaalt de bom? – is onvergeliekboar mit datgene wat Oekraïense kinder veur de koezen kriegen. Onveurstelboar.
Noa t nijs van de moandag goan wie dinsdag makkelk over tot de orde van de dag, want der speult meer in de wereld en voetbal is bliekboar n goie òflaaider.
Voetbal?
Zotterdag bin k mit Anna noar ASVB-Grunnen west. In Blijham. Veur Anna nijloatje, veur mie n raaize terogge in de tied. As lutje knuppeltje ston k al regelmoateg mit pabbe langs de liene op t olde ASVB-veld. Op t Wedderveer. t Wit van de ‘witte moezen’ voulde veur mie net zo vertraauwd as t rood-wit op t Noordsterveld.
Anna vindt t mor wat spannend, nou zai veur t eerst mit speulers van heur favoriete club ‘FC Grunnen’ in ketakt komt. Zai het zok n maauwhemd en viltstift kocht en is van plan zoveul meugelk handtaikens te versoameln van Grunnen voetballers.
Ook al voetbalt ASVB al n aiweghaid nait meer op t Wedderveer, t witte tenue en de blaauwe sokken binnen nait veraanderd. Voetbalschounen hebben n aigentieds medel en veul kleur.
‘Wat n verschil mit vrouger,’ denk ik en kin mie mien bliedschop nog wel herinnern, dou k òfgedankte voetbalschounen van oom Haarm kreeg. Voetbalschounen mit n haarde snoete en zes noppen, woar lutje spiekertjes soms oetstaken. Op dij voetbalschounen en mit blaauwe wollen sokken mit biebeheurende scheendekkers heb k nog drij joar schoolvoetbaltoernooien speuld.
Voetbal is in loop van tied slim veraanderd. t Systeem wel te verstoan. Opgruid mit de olderwetse stopperspil, overgang noar t moderne 4-2-4 systeem liekt t voetbal tegenswoordeg meer op n handbalwedstried woar verdediging zok teroggetrekt om de cirkel/strafschopgebied dan op n voetbalwedstried. Van lekker de bale noar veuren peunen is gain sproake meer. Achteroet voetbalen is angsthoazenvoetbal en t is de mode of zoals Dirk – al sunt 1973 – bie ‘FC Knudde’ voak ruip:
‘Jaap, tikkie terug.’
Veur mie is t de doodsteek van t voetbal. Onbegriepelk en onveurstelboar.
‘Voetballers binnen net oapen,’ roup k regelmoateg, as k mie weer zit op te vreten van aargernis veur televizieschaarm.
Mor om welke reden den ook, ik blief aaltied zitten. Mit in mien achterheufd de hoop, dat t elk mement omsloagen kin in n prachteg voetbalgevecht. Dij hoop, bin k baange, is ijdele hoop.
Mörgenoavend bin k ook weer van de pertij. Of t n olderwets potje wordt tegen de Engelsen, mit twij aanvalende plougen, kin k nait veurspellen.
Wat ik net as George Orwell hoast wel veurspellen kin is frustrerende en voak beslizzende invloud van de video assistent op òfstand of zoals elkenain t nuimt, de VAR.                                             Big Brother is nog aaltied nait ver vot.
20240709

• • •

Olympisch kampioen

Ik zit al n dikke weke mit tonen in aaske. Boeten onopholdelke regenbuien heb k al n poar keer n gobbe aan verwietens over mie hìnkregen van hoesgenoten.
‘Sunt doe dij verrekte mòllenverjoager in toene poot hest, stikt t hier van de mòllen.’
Zai hebben geliek. Ondergronds verjoaggeluud het bliekboar n omgekeerd effect en of t ain superactieve mol is, dij zok oet de noate waarkt of datter n komplete divisie bezeg is, dat duurf k nait te zeggen. t Binnen hier soms net Twijdekoamer vergoaderns. Van links en rechts krieg k ze om de oren, ik mout mor wat nijs, in elk geval wat beters bedenken.
Guster was k in mien aigen knollentoentje mit pruttelmaaier en kantensnieder aan t waark, dou n man zien scooter in onze beukenhege parkeerde. Ik schrok, mor t was gelokkeg gain ongelok. Man in opzichteg gemaintelk vaileghaidstenue haar t expres doan. In gedachten nog bie mien mòllenvrunden, docht ik, wat hangt mie nou weer boven de kop.
t Wuir mie gaauw dudelk.
‘Hest doe regiokraant ook lezen?’ klonk t redelk dwingend.
Wie kriegen bokkebloadjes wel in de buzze, mor van lezen komt nooit veul. Dus mos k prakkezaaiern hou k doar mit aanmos en loog:
‘k Heb hom wel deurbloaderd.’
‘Den bist mie vast ook tegenkommen,’ zee scootersjefeur verwachtensvol.
‘Ie mouten mie even op weg helpen.’
‘Ik bin Bernard Bruins.’
‘Oh,’ ruip ik wat in t wilde weg, ‘dat stokje over brugwachters.’
Hai schudde ais mit kop en zee:
‘Nee man, ik bin ja Olympisch kampioen tennissen worden, in Tilburg.’
‘Mooi man, gefeliciteerd.’
t Zee mie niks en noadat hai konstateerd haar, dat zien kammeroad raaitsnieder in zien haarkbootje nog vlak achter hom in Kieldaip dobberde nam hai rusteg de tied om t mie aal oet te stokken. De scooter wuir smoord en k zag Bernard Bruins daip in jazebuutse tasten om even loater vol trots zien medallie te loaten zain.
‘Dat mout dus n golden medallie wezen?’ speulde ik de ongeleuvege Thomas.
Opmaarken vuil bliekboar verkeerd en veur twijde moal begon Bernard, mor nou in n aandere buutse te frommeln. Hai luit mie, hou kin t ook aans, n verfrommeld stokje kraant zain, streek t eerst op de borst nog even glad, veurdat hai t over hege aan mie toulangde. Hai haar nait logen en om t beeld veur mie kompleet te moaken, het hai dou n klaaine verklaaidscene opvoerd. De helm wuir òfzet en de golden plak lag even loater op Bernards braide borst. n Trotse Bernard. t Was n mooi ploatje, dat stokjesschriever der best bie doun kind haar.
Omreden dat ik ainegst publiek was, nam k aan dat veurstellen òflopen was en ook al was zien voarende kollegoa nog lange nait bie Leinewieke-brogge, wol Bernard zien trofee weer opbaargen.
t Luip aans, want net of t òfsproken waark was, kwam eerst schoonzeun aanlopen en n poar tellen loater klaainkinder. Ook zai mozzen net as ik bie de hege kommen en kregen t mie bekìnde verhoal oetgebraaid te heuren. Ook weer in geuren en kleuren.
‘Is t nait zo, dat alle Olympische kampioenen aaltied bie t keuninkliek poar nuigd worden?’
Vroag leek nait relevant.
Bernard gloop regelmoateg over scholder hìn. Plicht ropt. Behaalve Olympisch kampioen tennissen is hai ja ook nog broggendraaier.
Thoes haar k gelegenhaid om t lutje artikeltje in kraant nog ais goud deur te lezen. Bernard is n volholder, n deurzetter.
Mor dat haar k al wel begrepen, je worden nait zo mor Olympisch kampioen.
En omdat t krantenstokje in Regiokraant aargens in n hörntje wegdrokt is, gaait Bernard der nog ain keer goud veur zitten en moakt klaaindochter Anna bie dit verhoaltje n mooie foto.
20240706

• • •

Spoiters

t Is 26 juni.
Soavends wordt temperatuur, noa n dag poesten en stìnnen van waarmte wat aangenoamer.
t Lopt tegen n uur of zeuven, as t mie in gedachten schot, taptaik het mie n bericht stuurd, der liggen medisienen in de kluis.
k Duurf mie veur t eerst dij dag aan de boetenlocht te woagen en schoef n zetje loater fietse onder t gat en peddel op mien elvendattegsten richten Hoogezaand. Thoes heb k 6-sievereg kluisnummer in de kop prent en k wait, k mout onderwegens regelmoateg controleren of k t nummer nog wait.
Bodschop is snel òfhandeld en mit n deuske zaalve in fietstazze, besloet ik via n klaaine omweg langs t olde hoes van 45 joar leden weer op ons nije woonstee aan te goan.
Haar k dat dus mor nait doan.
Op t fietspad langs Abraham Kuypersingel is t drok verkeer. Aanderkaant haalfhoge hege bewonder ik nije hoezen. Of k rooie kezienen nou zo mooi vind, kin k nait zeggen. Mit t waarme weer van de dag hebben verschaaiden lu besloten heur kop kovvie boeten op te drinken. t Is n kinderrieke buurte. Zai hebben heur aigen diverdoatsie. Wotterspoitgeweren.
‘Wel wat aans, as dat lutje schietpistooltje woar wie vrouger mit speulden,’ denk ik nog, as k plöts zai, dat n stok of wat kinder vanachter hege onverwacht omhoog springen en n olde vraauw traktaaiern op n dikke gobbe wotter. Zai schrikt zok zichtboar n ongelok en even bin k baange dat zai in de slinger stuur over heur stuur verlust. Gelokkeg gaait t net goud.
‘Domme kinder,’ denk ik, ‘je kinnen zo’n olde vraauw toch nait van fietse òfspoiten.’
Wat ik op datzulfde mement nait deurheb, is, dat zok achter hege nog reservetroepen verscholen hebben. Ik krieg, ook onverwacht, n zulfde loage over mie hìn en blief in veurege, vergrèlde gedachten hangen. Foute woorden schaaiten mie as mitrailleurs deur de kop, mor k hold mien fesoun.
Haile bups kinder het heur lol, net as olden, dij t tavvereel van dichtbie woarnomen hebben. Ik lees in ain blik, dat t wotterfeest heur goudkeuren wegdroagen kin. Ik kin der mit mien verstand nait bie en verlais mie onder t trappen, mit n vies, nat maauwhemd in zinloze gedachten over respect en opvouden …
Thoes kin k even stoom òfbloazen, ook al wait ik dat dit gain zin het.
Mien eerste kop kovvie van d’oavend, onder de parasol brengt neudege rust. Dochter is op 20 meter bezeg mit wotterslang heur gruintetoene op 1-meter-hoog nivo te sproeien. t Is n goud idee west om toentje zo hoog te baauwen. Den hest tenminnent, zoals Ede Stoal bezongen het, gain last van vreterij bie de worrels en mous.
t Brengt mie op t idee, dat mien bloumkes in veurtoene ook best n drupke broeken kinnen. Mit n volle gaiter loop k even loater achter dochter langs en kin t nait noaloaten n klaain stroaltje in heur crox te graimen. Zai schrikt, mor nait echt. Onder t votlopen bin k toch wel baange veur twijde moal n plens wotter in de nekke te kriegen. t Lopt aal goud òf.
‘Doe bist aiglieks ook net as dij kinder van zoëven,’ foetert mien betere ik redelk saggrijneg.
‘Mor der is n verschil, ik breng gainent in gevoar,’ verdedeg ik mie zulf.
Of is t toch aans en doun lu bie tied en wiele zokse onnoadenkende dingen.
20240703

• • •

Blokhut

t Is dunderdag 27 juni. n Hittedag. Drokkende waarmte komt sloepensgewieze en onzichtboar binnen. Ik kin der nait tegen, t slagt mie op hoed en gemoud. Ik schrief n verhoal over n ploagmol.
Om middag kommen schilderbruiers melden:
‘Mit dit weer is t gain doun, wie stoppen der mit.’
Of zai geliek hebben.
Veur t eerst sunt wie in Kiel-Windeweer wonen heb k wìnst van ons hoes op de Wieke. Nait recht noar t hoes op zok, meer noar mien schrievershok achter in toene. Mit toendeuren woagenwied open, onder n groot scharedouk, op t haitst van dag mit tonen in viever, was t doar ook onder oetzunderliek hoge temperaturen goud oet te holden.
n Schiere dagdreum.
Tegen n uur of vare schoeven veegwolken veur de zunne, trekt de wind wat aan en tougelieks trekt mien sagrijn bie lutjen aan vot. Ik schenk mie n borrel in en pak kraant. t Is old nijs, niks nijs. Bieloage Noord Z van Dagblad het as thema ‘baauwen in de toukomst’.
Behept mit twij linkerhanden het t onderwaarp desondanks votdoadelk mien belangstellen. In t veurwoord wor k al n bult nije woorden gewoar, zoals grondstovvenmoakeloar of bevubbeld mattrioalenmien. t Eerste artikel lees k den ook mit volle aandacht:
‘Slooppand is aal voaker n mattrioalenmien.’
Vrouger ging t aans. Den wuir n old hoes sloopd en as baalkerij n beetje deegs was, wuir t op n bouldag verkocht. Of t kwam aargens in n opslag terechte. Tegenswoordeg wordt zo’n gebaauw mit visuele technologie van boven tot onder in koart brocht en alle herbroekboare onderdailen rangschikt. Zulvens puun kin vannijs broekt worden.
‘Vrouger sluigen slopers mit n koegel alles kört en klaain, tegenwoordeg stoan ze op n keukentrapje om alles netjes te verwiedern en loater op te sloan.’
Lu hebben t over circulariteit. Of is t gewoon de olderwetse kringloopgedachte.
k Mos bie t optikken doar zulf goud over noadenken en ging as vanzulf terogge noar t veurjoar van 2014.
k Haar besloten op 1 jannewoarie 2014 te stoppen mit waarken. Ain van d’eerste plannen, dij zok aiglieks al joaren doarveur ontwikkeld haar, was de baauw van n toenhoes.
‘Wie slopen olde blokhut en baauwen op t zulfde stee n volledeg nije weer op.’
Slopen was gain probleem. Blokhutten worden as baauwpakket kocht, opzet en kinnen in omgekeerde volgorde ook weer òfbroken worden. k Heb ondanks mien spreekwoordelke onhandeghaid de kringloopgedachte in ere holden en heb in de loop van dat joar van t geve holt boeten n kinderspeulparredieske ook nog n holtstek in nander knutseld.
Zuiktocht noar nije toenvilla het n bult meer kopschraberij köst. Wie binnen alle blokhutverkopers bielangs west. Wel zöcht, zel vinden geldt nait aaltied. Of zai waren ons nait noar t zin en nog voaker veuls te duur. t Rezeltoat was simpel:
‘Wie doun t zulf mit hulp van neef timmerman.’
Mor woar begunst. Der binnen oardeg wat pepierproppen mit mislukte plattegronden en aander opzetten in houke van koamer schoten. t Schoot dus nait op. t Wuir pas eerns, dou dörpsschilder ais bie ons op dele ston om te overleggen over n klaain klussie in hoes.
‘Ik heb nog wel wat olde thermopane roeten in opslag stoan.’
Wie mozzen mor n keer kommen kieken. De keus was snel moakt. t Was ja aal vergees en dijzulfde oavend was t concept toenhoes sikkom ook al kloar.
‘Wie hebben ons toenhoeske om roamgoaten hìn baauwd,’ hebben wie regelmoateg en vol trots aan nijsgierege kiekers mitdaild.
Dat verdere opbaauw nog op de gewone, gebroekelke menaaier tot stand kommen is, komt weschienlek omdat t dou nog nait in ons DNA zat. Meschain haren wie mit de kennis van nou en t aanbod watter aan twijdehands baauwmattrioalen op de maarkt komt dou aans en vervast n stok goudkoper baauwen kind. t Is nait relevant.
De mooie herinnerns aan t zulfbaauw hoeske binnen en blieven n köstboar bezit.
20240701

• • •

Mol

‘Gek wor k der van.’
Hou t kin, wait ik nait, wanhoop over mòlshopen wordt nait braid droagen. Noar t zok aanzain let, binnen hoesgenoten of daaiervrunden of t interesseert heur gewoon gain fozzel. Lestent dus aine op te maarken:
‘Mòllen holden de grond luchteg en da’s goud veur bloumentoene en grasveld.’
‘Joa en zai vreten schoadelke insecten op,’ haar k zeggen kind, mor dij diskuzzie bin k nait aangoan.
Ik bin ook n daaiernlaifhebber en k gun mien buren zokse nuttege baisten van haarten. Persoonliek hold ik nait van dizze onzichtboare toenverroppers.
Woar k in t veurjoar nog te hoop luip tegen torenhoge mòlsbulten, heb k leste tied benoam last van verbörgen mòllengangen.
‘Stief aanstampen,’ zeggen sommege lu.
k Heb der hoast n dagtoak aan, k duurf nait blind op rezeltoat te vertraauwen. Mol, weschienlek binnen t der meer, let zok nait zo makkelk verdrieven.
In t aander hoes haar k gain last van mòllen. Doar zat noamelk zoveul puun in de grond, doar het zok nooit ain mòl neuze stöt.
‘Zai huiven mor ain druppel bloud te verlaizen, den goan ze dood,’ heb k wel ais lezen.
Laankleden, k wait nait ains meer woar en wanneer, heb k n moal n mòl vonden. Lag veur dood op n mòllebulte. Mooi geef. Bin dou noar n opstopper in Winschoot fietst en dij het hom veur t noageslacht prachteg prepareerd. Joarenlaank het t lutje mòllechie achter op kaast op n stokje boomschors t wel en wee in klazze aanschaauwen kind. n Knuvvelbaissie.
‘Hai is zo lekker zaacht, meester’ zeden kinder, as zai hom even over rogge streken.
t Was veur mie aanlaaiden om te zeggen:
’n Kat of n mìns moust nait tegen hoaren instrieken, bie n mòl moakt t nait oet. Hai kin noamelk net zo makkelk veur- as achteroet kroepen.’
In ons ‘nije’ toene zit bliekboar gain puun. Doarom heb k van de weke besloten kou bie horens te pakken en k bin noar Welkoop fietst veur mòllenkörrels.
Vroag wuir mie nait in daank òfnomen en ik kreeg n bestravvend:
‘Meneer, dat mag al jaren niet meer.’
‘Mout ik den n kepotte bierflèze in de grond stoppen?’
Of zai draconische oplözzen nait snapte of omdat zai mie nait recht veur goud gozzel aankeken het, winkelwicht het t netjes oplöst. n Ketaaier loater bin k mit n mòllenverjoager in fietstazze en n haalf honderdje lichter weer op hoes aangoan.
t Apperoat mit vaar dikke batterijen in t lief kin n oppervlakte van roem 1000 vaarkante meter bestrieken. Genog vermogen veur onze toene, haar k in winkel al oetrekend.
‘En hou waarkt dat nou?’ wol Arineke waiten, dou’k bie keukentoavel batterijen ploatste.
Antwoord huifde ik nait te geven, want tougelieks mit de vroag begon mòllenverjoager zo’n iezelk geluud te produceren, dat heuren en zain ons verging.
‘Zo dus!’
t Was veur heur genog reden om mie mit n kört ‘Ong’ veur twijde keer dij mörgen even op mien nummer te zetten.
‘Betwievel of dit wel zo’n daaiervrundelk apperoat is.’
‘Hou bedoulst.’
‘Nou, mòllen hebben t al zo stoer, omdat zai sikkom niks kinnen zain, mor dammeet lopen zai ook nog geheurschoa op.’
20240627

• • •