Onbegrip

t Is dunderdag en wie besloeten vlak noa de middag n klaain rondje bodschoppen te doun.
‘Kin k votdoadelk mien medisienen bie t aptaik ophoalen,’ zegt Arineke.
Nou heb k bie Hoogezandster ‘Hooge Meeren’ aaltied muite om n parkeerstee te vinden. Op drokke mementen is der soms gewoon gain plek te vinden. t Is nait aans. Dat inparkeren n vak op zok is, mag dudelk wezen, dat overtreders mit t roege wegzetten van heur woagen zunder boale of tik over de vingers over de streep kinnen goan, levert veul aargernizzen op.
Bie t medisienen-òfhoalwinkeltje is t autodrok. Baaide lege plekken, stoef aan tegelpad, binnen veur rolstoulers. t Schrikbeeld van roem 400 pietermannen staait mie nog helder veur de geest.
‘Kist hier wel even in auto wachten, k bin zo terogge,’ stelt Arineke veur.
Ook dat is mie te link en as zai oetstapt is, rie k auto roggels en zuik n vailege, lege parkeerploats. Om t probleem van mekoar terogge vinden te veurkommen, stap k oet en koier noar t aptaik. k Bin persies op tied om te konstataaiern, dat n dikke auto de gehandicaptenparkeerploats opdraait. Deur t boefjesglas kin k nait zain, wel de sjefeur is. Laank wachten op oetsloetsel huif k nait, want as noa n poar tellen autodeur openslagt, zai k n jonge vraauw oet auto stappen. Ik heb, overvalen deur n onbestemde onzekerhaid over rechtsgeldeghaid van heur parkeren, meer aandacht veur heur den zai veur mie. Zai is kled of zai op weg is noar sportschoul en as zai oet achterbakke n sporttazze vist, bin k hoast zeker, dij jonge vraauw het hoast en wacht dammeet n dikke bekeuren.
Plompverloren, mor volledeg zeker van miezulf, valen woorden mie as vanzulvens oet de mond en k zeg:
‘Waiten ie da’je op n invalidenparkeerploats stoan.’
Tougelieks schaaiten mie gedachten te binnen, dat ik veur dij dag in elk geval mien goie doad weer verricht heb. Mor niks is wat t liekt. De elegant gekledde vraauw nemt even gas terogge, kikt mit n verbolderd gezicht over scholder noar mie en zegt den veniend:
‘Astoe goud keken haarst, haarst zain kind, datter achter mien veurroet n invalidenkoart zit.’
De verwachte kompelmenten blieven dus oet, mor t slagt ook elke verdere diskuzzie dood. Zai het bliekboar hoast, want zai zet der goud de pas in en of t woar is, wait ik nait, t is net of zai heufd in n hoast onmaarkboare bewegen lichies achterover slagt.
‘Woar bemuist die mit, man!’
Zo worden goie bedoulens controversieel.
De vraauw is al laank en braid oet t zicht, as Arineke weer noar boeten stapt. As k heur t haile reloas doan heb, kikt zai n moal overzied en k zie vanoet rechteroooghouke, dat zai mit scholders trekt. Wie denken der dus nait geliek over.
De vroag dij k mie stel is:
‘Hest der van leerd?’
Mien betere ik heb k niks aan, swiegt in alle toalen.
‘Zol k t volgende keer net zo doun?’
Weschienlek wel.
Woarom?
Was k om auto lopen en haar k zain, datter gain invalidensticker achter veurroet plakt zat, haar k mie verplicht vould achter heur aan te runnen. Ook noa t mishottjen van mien padvindersmissie geef k miezulf n scholderklopje veur mien oplettendhaid. Of de vraauw der net zo over denkt, duurf k te betwieveln.
Veur mie is negatieve ervoaren van dunderdag net as t mitspeulen in de filmkemedie ‘Groundhog Day’, de film woar n weerman elke dag weer wakker wordt op dezulfde dag en elke dag weer t zulfde beleeft.
Waist ja nooit hou t dubbeltje vaalt. Gain dag is geliek en onbegrip van guster kin elke aandere dag omsloagen in n pozitieve beleven.
20240119

• • •

Nij begun

Sunt guster ligt der snij op en langs Kielster dreven. t Wintert, zo te zeggen. Nait dat t der olderwets inbakt, mor ….
‘Beter as aal dij natten,’ heur k joe al denken.
t Lege, sjompe laand mit zien meertjes en meren belooft veur kommende weke hakkenkrukken en jongste stoulscheuvelrieders n bult scheuvelplezaaier. As de wilde eend en de Nijlgans der nait meer deurzakken, kinnen de Vraise deurlopers veur t eerst sunt tieden weer oet t vet hoald worden.
Gusteroavend haren wie t der mit ons baaident nog over, houveul der sunt ons verhoezen noar Kiel wel nait aal veraanderd is. Op de Wieke huifden wie nait ais op thermometer te kieken om te waiten, dat t kwik beneden vraispunt doald was. Streuwoagens mit oranje swaailichten waren onmiskenboare aankondegers. Of zoltstreuers guster langs west binnen, kin k joe nait vertellen. Mit vensters op t noorden is ons elk zicht op de levende wereld ontnomen. Woar k wìnd was, zulvens vanachter vensterroet dail te nemen aan t boetenverkeer van mìns, daaier en mesienen, bin k sunt n moand of wat overleverd aan n groot gruin grasveld. Ainegste diverdoatsie geft t olde vogelhoeske, dat mitverhoesd is noar ons nij adres.
Nou is t nait zo, dat wie aal doage oet t roam zitten te kieken. Nee, doar hebben wie gain tied veur. Oflopen weke he’ve t zulvens smoordrok had. Mit de stilliggende activiteiten van t baauwbedrief haren wie tied zat om ons haile hoes te scannen. Mit n lutje 200 meter aan glasvezel hebben dochter en ik t haile hoes behongen. En as volgende weke t plavvon aan de latten schoten wordt, kinnen de rollers en de kwasten overaal hoald worden. Wat n mooi veuroetzicht.
Tussendeur haar k traauwens ook nog n aander putje. Tiedens waarkbesprekens mit aanneemster haren wie al bedongen, dat olde zoelen van boerderij in t zicht blieven mozzen. Vonden wie mooi. Noast n modern en nij inpandeg holtskelethoes optoakeln mit de nijste snufjes op t gebied van lichtinvaal, zoas solatubes en n prachtege keuken van Zweeds fabrikoat, leek t ons schier om ook wat van t olde te bewoaren: de ronde, holten piloaren.
‘Zit vol mit holtwurm,’ zee baauwvraauw verwonderd.
‘Vol mit holtwurmgoatjes,’ zeden wie, ‘knoagbaissies binnen al joaren leden doodspoten.’
Of en tou neem k baidel en viel bie d’haand om piloaren op te klandern. Zai binnen nait meer de jongsten, heb k ooit al ais van schoonzeun begrepen. t Is n mooi verhoal. n Old verhoal over hoane- en aander baalken van meer as 200 joar old.
‘In Stad wuiren zo’n 100 joar leden plannen ontwikkeld om in t landelk gebied rondom, olde boerderijen te slopen om op dat stee wonens te baauwen. t Wuir slopen mit overleg. Holt is gold. Zo kwam t dat n aiw leden, lu oet Kiel noa n bouldag mit trekkers en platte woagens mit baalkerij van Stad terogge reden noar hoes. Geef holt, dat nog joaren mit kon. ‘
t Bewies is in holt kaarfd. Originele, olde Stadse baalken binnen van 1819 en hebben in Kielwindeweer n nij leven kregen en nog ais 100 joar weer, wind en störm deurstoan.
‘Zolt den nait zunde wezen om dat achter n mure vot te movveln?’ zeden wie.
Ik kin uren mit klaain geraidschop zitten te pielen, krieg t stof en holtwurmzoagsel der vergees bie. Schroap en viel zo waineg meugelk krummelholt vot. Ook al nuimen mìnsen zo’n baalk n dood stok holt, verdaint hai, noa 200 joar de lasten van dijzulfde mìnsen te hebben droagen gain daarde leven, n nij begun?
Mit n likje lieneulie en n bokkepoot, dij tot in t daipst van de scheuren kommen kin, kriegen olde makkers weer t aanzain dat nait allendeg over heur, mor zeker ook over ons nij hoeske oetstroalt.
Lestent zee Arineke nog:
‘Wat zol ons Meiske mit dij klimpoalen dammeet n feest in hoes hebben.’
Moakt nait oet, heur kattennoageltjes valen vervast nait op tussen aal dij doezenden holtwurmopens. Zai kin der waineg of niks aan verinneweren.
20240107

• • •

Over de muur

Eerste kerstdag 2023.
Tegenstriedege gevoulens overheeersen. Zo laank as mien herinnerns terogge goan, het der aaltied n kerstboom in hoes stoan. Dit joar is t aans. Op ons logeeradres mouve t doun mit n klaain boomke aanderkaant vensterglas. Mooi versierd mit gekleurde lichtjes het hai t stoer had in de störms van òflopen weke. Al verschaaiden keren is e omkukeld.
Gustermörgen was t redelk schier weer. En veur t eerst sunt doagen dreuge. Ondanks n wotterg mörgenzunnetje kom k noa n laange raaize langs sjompege akkers mit n onherkenboare Wietske thoes. n Hond dij der oetzugt as n swienhond. In de tied dat zai in handdouken wikkeld ligt te dreugen veur n klaain stroalkaggeltje, geniet ik van kovvie en top-2000 meziek op mien computerluudspreker.
Luusterbehang en k hoal veur d’oardeghaid, of is t n soort vervelen, laange lieste overaal en heur op dat mement:
‘…….en alleen de vogels vliegen van Oost naar West Berlijn
Worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten
Over de muur, over het ijzeren gordijn …..’
Harry Jekkers. Zanger en cabaretier. De man van de ‘Lachende piccolo’ mor veuraal de zanger van t ‘Klein Orkest.’
Gedachten goan heur aigen weg en vlaigen net as de vogels over t iezern gedien alle kanten op en ik raais in mien zörgie den ook makkelk 40 joar terogge in de tied. Midden tachteger joaren. Noar Schippersstroat in Veendam, noar de olde BB-kazerne van woaroet lokoale radiozender Radio Parkstad zien pergramma’s over Veendam en omstreken oetstreude.
‘Over de muur’ wuir ik dij tied gries draaid. Nait zunder reden. t Was noamelk 40 joar noa d’oorlog en t waren ook dou onrustege tieden. Gorbatsjov begon te regaaiern in Rusland en in t Oostblok begonnen ook gewone lu zok te ruiern. n Omwenteling, n revoluutsie zat in de locht. De drang noar vrijhaid zit mìnsen in t bloud. Tien joar doarveur voerden wie vanoet drij kazernes in oostelk West-Duutsland in komnijs- of divisieverband nog regelmoateg tankoorlogjes tegen de onzichtboare vijand aanderkaant van de muur. Meschain, of aiglieks is t wel zeker, dat ‘Over de muur’ doarom veur mie zo’n biezundere betaikenis het.
Mor der is nog n twijde reden. Inde twijde helft tachteger joaren komt der in de gezellege sfeer van t radioclubje bie Radio Parkstad, woar amateurs zok kont oet hoaken luipen en t vuur oet de slovven om mooie, professionele pergramma’s te moaken langsoamaan aibel in de keet.
Ik zai t eerst nait aankommen, voul mie as n vis in t wotter. Ik raais zotterdoags mit mien bölkiezer van oost noar west om op lokoatsie mìnsen te interviewen, moak mit schoolkinder kinderpergramma’s en vaal as t neudeg is bie nijsoetzendens in. De Bingo van Bart trekt veul luusteroars, mor zo onveurspelboar as bingoballetjes rollen kinnen, zo onveurspelboar blieken mìnsen ook te kinnen wezen. Onberekenboar.
n Zokzulf respecterende organisoatsie zörgt op zien tied veur vernijen, t laifst verjongen. Nij bloud kin verfrizzend waarken. Nije ideeën binnen aaltied welkom, zörgen dat bestoande, soms vastroste opvatttens op de weegschoale legd worden en vannijs bekeken. Mor t wordt aans, as d’olde garde de moat meten wordt, mit t doul om bestoande programmeren op ain grote bult te gooien om vervolgens in de voelnisbakke mieterd te worden.
Zoks beurde. Elke organisoatsie het of krigt op n bepoald zien aigen mol. Nije lichten bleken nijlichters en luiten t mit t grootst meugelke overleg opgezette baauwwaark op zien stevege stiepen trillen en hail langsoam wuiren hoarscheurtjes daipe scheuren. t Radiogebaauw is – gelokkeg – blieven stoan, de nijlichters hebben aaier veur heur geld kozen en hebben n aigen roadiozender opzet. k Heb mie dou wel ais òfvroagd, wat dij mìnsen bewogen het.
Haren zai n groter doul veur ogen? Of zol t gewoon aigen belang west wezen?
t Binnen vroagen, dij bie mie aaltied aargens hangen blieven.
Vandoag bin k weer mit Wietske aan de wandel west en weer luip t pad over braggelloanen, dou’k inains mien hond kwiet was. Floiten huilp nait, bölken net zo min. Zag k even loater, dat t baist mit kop tot bienoa heur kont in molshoop zat te groaven. Op zuik noar n mol. Scheuren en rieten aan graszoden huilp nait, de mol haar zien vluchtwegen al laank groaven.
Midden op de grote lege vlakte tussen Kiel en Nijkomnij vlogen ook vandoag weer ganzen over. Van oost noar west. In V-vörm. t Vredestaiken.
En ik docht vanmörgen nog, as over 40 joar de top 2000 nog bestaait en oetzonden wordt, den staait Jekkers ‘Over de muur’ vervast nog hoog op de lieste.
20231226

• • •

Aander tieden

Van de weke docht ik:
‘Loat mie ais kieken hou ter mit mien olde legere school bie staait.’
Scheepstroaschool, wel te verstoan.
Intussentied is t sikkom 49 joar leden, dat ik op t Hoogezaand as schoolmeester begon. Woar k n weke doarveur nog mit n 1500pk Leopard over Lüneburger Haaide scheurde, ree k vanòf 3 meert ’75 mit n 40pk Simcaatje van Pekel noar Hoogezaand. In alle opzichten n wereld van verschil.
Eerste aanblik noa zoveul joar dee mien haart n moal oversloagen. Vol ongeleuf heb k noar puun en brokstokken keken.
‘Is hier n bom ontploft,’ zee k tegen n touvallege pazzant in n overgens doodstil stroatje.
Op t stee, woar in ’79 nog n nije Scheepstroaschool, De Schoakel, baauwd was, lag gain stain meer op d’aander. Rekensom was snel moakt. In 44 joar is n school bliekboar òfschreven. Of, zo stelde ik miezulf de vroag, is t onderwies in dijzulfde periode zo veraanderd datter n nij gebaauw, 200 meter verderop, optrokken worden mos. Meer touricht op moderne aisen? Woarom op t old stee gain nije school baauwd worden mog, doar kwam k n poar doage loater pas achter.
Hou laank ik doar in gedachten stoan heb te prakkezaaiern over vervlogen tieden, kin k zulvens bie benoadern nait zeggen. t Raaiske noar de tied ìnde zeuventeger joaren het wel dudelk moakt, dat t der dou hail aans aan touging.
n Directeur was nog gewoon ‘hoofd der school’ en ston 5 doage in de weke veur de klazze. Dat Blaauw opdracht kreeg om vrijdoags n haalve dag vrij te nemen om zien administroatsie bie te waarken, von hai zulf redelk overbodeg. Vergoaderns stonden bevubbeld nait op agenda. As der wat te bespreken vuil, beurde dat onder t kovviedrinken. Snel en praktisch. Ain moal in de zoveul tied zaten wie op n oavend mit olderroad om toavel. Om heur bie te proaten. Olderbetrokkenhaid veurdat t woord in de mode kwam. Woar t aan lag, bin k nooit recht achterkommen, mor bemuizuchtege loezenmouders of -voaders hebben nooit bie ons aan raand van schoolplaain stoan.
Veur moderne begrippen was de dag laank. Kinder gingen tot haalf vare noar school, mor haren wel anderhaalf uur vrij tussen de middag. Heur vrij was onze rust, dij elk op n aigen menaaier invullen mog. n Rust, dij deur schoolbèle aankondegd den wel òfsloten wuir. De school oamde traauwens rust. Onderwiezers binnen gain plietsies. Plaaindainsten waren nog nait oetvonden. Kikkakkerijtjes of eerliekse roezies wuiren in klazze besproken en den was t maisttieds ook doan.
Joa t waren aandere tieden.
Tegenswoordeg krieg k regelmoateg te heuren, dat kinder n dag nait noar school huiven. Staarker, nait noar school maggen. In t eerste geval het dat te moaken, mit de ‘margedoagen’, n vekansiedag boeten de normoale vekansies. Onder t mom van: onderwiezend personeel mout neudeg ais bieschoold en bieslepen worden. n Ploage veur t zulfde personeel, dij n dag niksnuttend noar oninteressante sprekers luustern mouten. Mor ook n ploage veur kinder en heur olders. Allewel dij dat probleem in veul gevallen weer deurschoeven noar grootolden. n Zok verploatsend probleem noar dijlu, dij t in dizze moatschoppij al zo stoer hebben mit kinderopvang.
Nait?
Goa mor ais tegen twij uur bie n willekeurege school stoan. Over de ‘vrije’ doagen, dij kinder deur òfwezeghaid van zaike meester of juf en nog aarger, deur t ontbreken van invallers deurstoan mouten, wil k t laiver aal nait hebben.
Vatteg joar leden ging t aans. Speulden dit soort problemen nait. Wie volgden wel cursussen en ook al was dou de 40-urege waarkweek nog nait oetvonden, gewoon noa schooltied. Praktisch, informatief en dus zinvol. Ik kin mie den ook nait herinnern, datter in dij joaren, dat ik op t Hoogezaand waarkte wel ais n collega zaik was.
Joa, t waren aander, rusteger, minder stressvolle tieden.
Onverwachte konfrontoatsie òflopen weke mit de ruïnes van mien eerste school hebben mie wel aan t denken zet. Nou is n school mor n bulte stainen en net as welk hoes den ook, komt n baauwwaark pas tot leven deur de mìnsen dij t bevolken. Mor dat zo’n hypermodern gebaauw noa 40 joar al weer oet de tied is, kin k hoast nait begriepen.
Klaaindochter Ilse brocht n dag of wat leden, dou k heur t bovenstoand verhoal vertelde, wat dudelkhaid in dij duusternis. Zai waarkt al n zetje in de zörg en wos van houd en raand.
‘Op die plek komt een levensloopbestendeg appartementengebouw.’
Noa dij opmaarken ging k in gedachten nog even terogge noar 70-er joaren. Noar mien leerlingen van doudestieds. Dij lopen op t mement dat ik dit optik zo zachiesaan ook al tegen de zesteg en ik stel mie de vroag:
Zol bie ain van dij old-leerlingen, net as bie mie, ook zokswat as olde sentimenten boven kommen drieven? Zollen zai om dij reden op houk van Multatulistroat n appartement willen goan bewonen?
As dammeet t nije gebaauw der staait en bewoners heur intrek nemen, zel k der vervast nog wel n keer langsfietsen. Vanoet Kiel-Windeweer is t ja mor n hoanetree.
20231217

• • •

t Stoere leven van Coco

t Is dik twij joar leden dat Coco op t dörp kwam wonen. Soamen mit heur bruiertje Sammy. Aan t Kieldaip mit n groot achterlaand tussen Kiel-Windeweer en Nij Komnij vierden zai t leven zoas t bie jonge katten heurt. Dat Sammy noa n haalf joar t leven luit noa n verkeersongelok was behaalve veur Coco ook n groot verluus veur de mìnsen om heur tou.
‘Sneu veur zo’n jong poeske,’ zeggen lu den en t leven hernemt zien gang.
Zo gaait dat bie mìnsen, mor of t invloud had het op Coco zel nooit dudelk worden.
Veureg joar is Coco aanlopen bie n koater.
‘Och, laive tied,’ zeden wie wel ais tegen mekoar, ‘hou kin zo’n moager en iel poeske nou ook nog jongen op de wereld brengen.’
t Is aal goud kommen en Coco wuir n zörgsoame mouder veur zeun en dochter, Fedde en Muis.
Mit de waitenschop, datter op Sluusweg regelmoateg katten verkeersslachtovver worden, bleef Coco binnenkat, wuir dochter ‘Muis’ oetbesteed aan lu op de Wieke en bleef heur bruiertje op t dörp wonen.
Tot zover de veurgeschiedenis.
Lu van de Wieke wonen sunt n moand ook in Kiel. Behaalve ‘Muis’ – omdeupt in Meiske – hebben zai ook twij honden mitverhoesd. Doarmit is t aantal daaier – schrik nait – onder ain dak oplopen tot 10 katten en 4 honden, knienen en tuten nait mitrekend.
n Beestenbende?
t Is net hou’je t bekieken. Mien opa het vrouger, dou t viefde kind op komst was, wel ais zegd:
‘Woar vare eten kinnen, krigt de viefde ook wel zat.’
Grootollen hebben t traauwens tot negen kinder brocht.
Terogge van dou noar t nou, bin ik noa 4 weke tot de konkluzie kommen, dat t kattengezelschop n apaart, op zok zulf stoand, interessant fenomeen is. Of ons Meiske t mit dij constateren ains is, duurf k nait te zeggen. Zeker in t begun het zai omstoan mouten. In heur ogen heb k regelmoateg lezen, zeker as der weer kolonne vrumde katten bie ons over dele kwam:
‘Wat hebben ie mie nou wel aandoan.’
t Is netuurlek ook stoer veur te stellen. Zolst as jong, verwìnd poeske, n klaain prinsesje, dat tot n moand leden n hail hoes tot heur paleis reken kon inains mor konfrontaaierd worden mit n laiwe as Noud. Dat maine coon Noud noa n zetje n schoap in wolfsklaaier bleek, vuil nog mit, dat n zemelkatte as Noortje brutoalweg heur kattenbrokjes opvrat, was onverteerboar. Nog aaltied is t ongeleuf over t hondsbrutoale gedrag van heur gezicht òf te lezen:
‘Goa noar dien aigen hoes.’
Hou aans is Meiskes gedrag noar heur aigen mouder, Coco. As leste in de riege het, tegen onze verwachten in, mouderpoes besloten ook ais poolshoogte te goan nemen bie heur dochter.
Woarom zai zo laank wacht het mit dizze vernijde konfrontoatsie, liekt mie vouer veur kattenpsychologen.
’t Is toch dien kind,’ heb k regelmoateg docht.
Nog vrumder is t soms agressieve gedrag van Meiske noar Coco. Woar zai tegen aal aander katten n òfwachtende holden aannemt, mor der langsoamaan wel n zekere akseptoatsie ontstaait, blift t bloasketakt mit heur mouder bestoan.
‘Zol zai nait besevven dat Coco heur mouder is?’
As wie de foto’s van n joar leden bekieken en zain, hou Muis/Meiske zok tegen Coco’s mouderliefke aanschoedelt, den dut radikoale òfwiezen van heur mouder ons zeer. Mouder-kindlaifde zol toch veur aiweg wezen mouten.
Aarme Coco, zai het in heur leven ja al zoveul frustroatsies oplopen.

• • •
1 2 3 134