Kapper

Kapper trimt voaker dan n trimmer kapt. In elk geval as t om honden gaait. Woarom ons honden zo de pest hebben aan knippen, kammen en bozzeln is mie n roadsel.
‘Moust ook nait zo voak kammen,’ zegt dochter, as t onderwaarp ter sproake komt.
‘Ong?’
’t Stimuleert verhoaren.’
Hou t maisttied gaait?                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Noa mörgenwandeling denk ik:
‘Even onder de bozzel deur, wichter.’
Of zai mien gedachten roaden kinnen, meschain hebben zai n soort van mìnsenkennis, as k ain stap richten overkapping dou – t stee woar hondengeraidschop ligt – bin k dus al te loat en heur k achter mie hondenloekje twij moal kleppern. Of ik kam nait goud of zai hebben echt n hekel aan bozzeln, t mout aaltied mit n gloepstreek. Honden nait votdoadelk oet tuugje verlözzen is n bewezen perboat middel.
Famke het n aigen menaaier vonden om zok te onthoaren. Gaait schoamteloos op rogge op koamerklaaid liggen en begunt zok te schuren. Gries klaaid is binnen körtste keren swaart van hondenhoaren. t Köst mie minstens twij moal zoveul stofzoegerzakken.
Wietske is n aander verhoal. Veurdail is, zai verhoart waineg, mor is verzoameloar van klitten. Onontwarboare hoarkloeten. Benoam achter oren en in heur pluumsteert. Zai kloagt nait. k Heb wel es heurd, klitten vlak op d’hoed mout gain pretteg gevoul geven. Noadail is, ook zai let zok nait kammen en om heur klitten der oet te knippen iest mie tou.
Veurege weke hebben wie knoop deurhakt. Anita van Salon ‘Snoetje’ op Knoal mos der aan te pas kommen en was Wietske aan de beurt. Net as ik.
‘Zai mout der om twij uur wezen.’
‘Goud.’
‘Moust wel allendeg, want ik mout koorzingen.’
Zo gaait dat bie ons.
‘k Mag der toch wel bie blieven?’
Ain moal, laankleden, heb k ais n hond òfleverd. Bie hondenopvang. Wie wollen geern twij weken op vekansie en hond kon nait mit. Vonden wie. Oeregaai, wat hebben wie doar spiet van had. Mit deurligplekken en zunder blaf hebben wie Rakker oet hondenopvang op Börkomnij hoald. n Weke laank het hai ons negerd. Hai mout zok van angst? wìnst? oet mekoar blaft hebben. Arm daaier. t Het hom en mie n trauma veur t leven opleverd. Rakker het nooit weer n pension van binnen bekeken. En ik? Ik lever nait zunder slag of stoot mien hond meer òf.
Tot moandag.
’t Duurt minstens twijenhaalf uur,’ haar Anita veurspèld.
t Bleek n vezichtege schatten.
t Is n laange middag worden. Vanòf drij uur heb k stoef aan telefoon zeten.
‘As t nou echt nait lukt, bel mie den,’ haar k Anita vlak veur òflangen nog mitgeven.
t Was nait neudeg.
t Lopt tegen 5 uur, as Arineke weer thoes komt. t Is hoast duuster en sikkom drij uur leden dat Wietskes behandeln begonnen is. Mit opmaarken:
‘Gaaist mit noar Knoal?’ heb k Arineke begrout.
Ik haar t nait meer. Vrumde hazzenspinsels waren mie haile middag deur kop spoukt.
‘Der is vast wat beurd.’
Om nait veur mietje aankeken te worden, heb k woorden achter koezen loaten. Arineke zee, zai was mui en haar nog wel even zitten wild.
‘Ook goud,’ zee k, ‘den goa’k wel allendeg.’
As we N33 oprieden komt t verlözzende telefoontje: Wietske kin ophoald worden.
‘Wie kommen der aan,’ loog Arineke.
Ik bin sneller oet auto dan Arineke. k Gloep deur ziedroetje en zai dat Wietske as n ruske zit te trillen in houk van behandelkoamer. Aarm daaier. Den pas zai’k dat n jong wicht hoaren aan t opzoegen is. k Haar hoast op roete beukt en willen roupen:
‘Wietske is schietensbenaauwd veur stofzoegers.’
Thoes vlogt zai zok hoast te pletter, as stofzoeger overaal komt. Veur n twijde moal dij middag blift t bie veurnemens.
Weerzain hoalt olde herinnerns aan Rakker noar boven. Zai wil der oet en terwiel wie nog betoalen mouten, kraabt hond aan deure. Strak aan de liene perbaaiert zai nog ain keer mit beknipte poedel aanderkaant hekje te roeziekribben. t Blift bie grommen.
‘Over drij moand weer?’ zegt Anita bie t òfschaaid.
Wie knikken, duurven aiglieks gain besloet nemen. Zeker nait haardop.
Op weg noar hoes zain we n mooi verzörgd hondje in achteroetkiekspaigel. n Hondje, dat doodongelokkeg kikt. Op de menaaier van:
‘Woar zollen zai mie nou weer hìnbrengen.’
Thoeskommen vlaigt Wietske toene in en let heur emoties mit n plas van wel n haalve menuut de vrije loop.
As zai zok vief menuten loater op baanke dele vlijd het, nemen wie de dag nog even deur.
’Anita het n mooi stokje waark leverd,’ is onze konklusie.
Wie waiten, t is nou n kwestie van bieholden. En aans? Dat zain we over drij moand wel weer.
20211130

• • •

Oppazen

Dat n doodgewone oppaasdag zo’n konsternoatsie aanrichten zol, dat haar gain mìns bedenken kind. Ik in elk geval nait. Dat t aans lopen zol as wie wìnd waren, dat wozzen wie van teveuren. Corona zörgt ja wel voaker veur verrazzens. Onverwachte verrazzens.
Dat Arineke en ik ons splitsen mozzen, kwam omdat lutje Bram dag derveur testen mos.
‘Den paas ik wel op lutje jong, den brengst doe Kielster kinder mor op stee.’
Zai bedoulde school.
Zitten kinder in de gordels, ridt auto as vanzulf van station noar school en school. Mien Modus is n soort zulfriedende auto, dij zok zulf onderwezen het. n Autodidact. Hou e t dut, doar hebben zulvens professoren nog n bult kopschraberij van. Klaain wondertje op wielen geft mie n grote veursprong en het zien nut op d’openboare weg al laank bewezen. Veural op de vrouge mörgen, mit sloap in ogen, is t n zegen.
Ik schrik wakker oet haalfsloap, as k vlak bie Westerwinde in Veendam aankommen bin. Sietse het autodeurklinke al hoast in haand, as Modus inains vol op rempedoal trapt. Wie vlaigen nog net nait mit kop deur veurroet. Onveurzichtege taxibusje-sjefeur draait vanoet stilstand, zunder knipperlicht plöts noar links. Haar ik achter stuur zeten, k bedoul haar ik stuurd, was t hail aans òflopen. Millimeterwaark. Mien aandail in t bienoa-ongelok bepaarkte zok tot n redelk laange riege scheldwoorden, dij Neerlands vluikbouk nog onbekìnd waren.
Of t oorzoak west is, dat zien juf dij mörgen hailemoal buuls van Sietse wuir, zai zat euvel aan mit hom. Meschain was t ook de zörge veur neeffie Bram. Kom doar mor achter.
Thoeskommen zai k dat klokke al n oardeg ìndje op glee is. Vraauw Holle zit mie op nekke. k Haar òfsproken, k zol om haalf 12 honden in Kiel oetloaten. Wietske het deur, da’k op tied stoa. Zai is zo hyperkonteg as n hìnne dij heur aai nait kwiet kin en vlogt as n haalfmale van veuren noar achter. Famke is de rust zulf.
t Zulfde tavvereel ontspint zok as k honden in Kiel oet auto loaten heb. Weerzain mit bruier Odi is n spektoakel op zok. Runnen en vlaigen. Wietske kin nait mui. Odi wel. Gelokkeg veur Odi is Kaya t noa n zetje zat en zet Wietske op heur nummer. Grote herder moakt indrok en as honden in optocht noar binnen goan, zai k dat Odi hompelt.
‘Dat krigst dus van dat geouwehoer van die,’ spreek ik Wietske streng tou.
‘Straks mout ik ook nog mit bruier noar daaierndokter.’
t Moakt waineg indrok.
Om 12 uur stik ik van de honger en as toavel dekt is en ik aanzit, heur k gekraab. Binnen 5 tellen meurt t op zo’n verschrikkelke menaaier, dat ik eerst kattebakke legen mout. Boetendeure. As k terogge kom, zitten 4 honden om toavel en kieken mie verwachtensvol aan. Bliekboar het mien stoetje mit keze heur goud smoakt. Wel de doader is, wor k nait gewoar. As k n aander bord oet kaaste pakt heb en bezeg bin nij broodje te smeren, heur k veur twijde moal kattengekraab. Dit keer is t Tommy. Hai het wacht tot zien zuster Jenny kloar was. Kist roeken dat zai bruier en zuster binnen. As k boterhambordje veur de vaileghaid op aanrecht zet heb en noar boeten loop, liggen vaar honden verspraaid deur keuken en koamer. Bie terogkomst is t zulfde ploatje. Stoetjedaif Kaya slikt zok om bek en verroadt zokzulf.
Even noa 12 krieg van verschillende kanten te heuren, Bram is negatief.
‘Den kin k die vanmiddag mooi noar school brengen,’ zegt oma.
Bram sputtert tegen.
’Dat lijkt me niet zo verstandig, oma, want voordat ik alle boeken bij elkaar heb en mijn laptop in de tas heb…….’
t Wordt n hail verhoal en omdat t eten ook in Maiden op toavel staait, blift schoolgang oet. Mörgen is der weer n dag.
Ik bin noa onderbroken middagmoal even rusteg goan zitten. En wat aans nooit beurt, ik vaal in sloap. Net op tied om Sietse weer op te hoalen. As k schoolbèle heur, zai k dat Sietse as eerste noar boeten vlogt.
t Eerste wat e zegt is:
‘Is mijn cd al gebracht.’
Teleurstellen is groot as e negatief antwoord krigt. Op terogweg noar Hoogezand, om Anna op te hoalen, perbaaiert hai mie om te proaten.
‘Kunnen we niet even bij de muziekwinkel langs gaan?’
t Liekt mie beter dat oma eerst even belt, mor as oma ook negatief antwoord geft, zegt e:
‘Nou heb ik vandaag niks meer om me op te verheugen.’
‘En ze zeiden gisteren, dat-ie der morgen zou zijn en vandaag is toch morgen.’
t Is stoer, mor nait aans.                                                                                                                                  ‘Meschain komt post mörgen dien pakketje wel brengen,’ zeg ik.                                                                     Om even veur drije binnen we thoes. n Kopke thee waarkt rustgevend. Ook veur Sietse. Om kwart over drij versteurt Ilse mit n appje rust mit de mitdailen, dat zai in traain zit en om haalf vare op t station wezen kin. Dat wordt hoasten. Honden in keuken, katten in koamer en kinder in auto. Zover komt t nait, omdat ain van kittens spoorloos is.
‘As Jenny maar niet buiten is,’ schraift Anna ontdoan.
Mor Jenny is naargens te vinden. Anna beult en Sietse vlogt trap op en òf. Ik app Ilse:
’t Kin loater worden, Jenny is vot.’
Woar is Jenny? Anna het heur koamer even open had en doar het Jenny heur touvlucht zöcht.
Odi het intussentied overgeven. t Stinkt as n ulk en as k mit kraant en slovve douk broaksel oproemd heb en elk op stee zit, kin de raaize noar Hoogezandster station begunnen. Achter in auto wordt drok discussieerd of zai volgende weke wel of nait noar school maggen. Behaalve Ilse hebben lutjen der gain vertraauwen in.
Thoes bliekt holtkaggel oet en mout ik vannijs begunnen mit aanmoakblokjes. k Heb ook aanmoakholt neudeg, loop noar schure, loat tussendeure open. Jenny is dit moal echt ontsnapt. Vief mìnsen binnen in t ìnde, ook Arineke het zok weer bie ons aansloten, om Jenny te zuiken.
Fysio van Anna bèlt op dat moment òf.
’Mag ik nou naar voetballen?’
Der ontstaait n drok appketakt tussen waarkende olders en Anna. Negatieve oetslag ploagt Anna. Zai wil zo geern.
As snert op t gas staait, zak ik dij dag veur n twijde keer as n plumpudding in mekoar.
Wel zegt dat oppazen n floitje van n cìnt is, nou, dij mout eerst dit verhoal mor es goud lezen.
20211126

• • •

Plietsie

Mien Carmiggelt verzoameln kreeg mit moandagmörgenkraant op slag n aandere inhold. Boeten aal zien verzoamelboukjes heb k ook de serie ‘Speciaal voor u’ in kaaste stoan. Dunne flottertjes mit zo’n 10 verhoaltjes, dij nooit as Kronkel in t Parool verschenen binnen.
Stad en laand heb k òfraaisd om dizze serie kompleet te kriegen. Mooi om te hebben, nog mooier om te lezen. Lezen veur t sloapen goan. Allewel. Sommege stokjes binnen zo komisch, dat ik t, ondanks t loate uur, nait loaten kin om Arineke der n stokje oet veur te lezen. Langsoam wegzaailen in n zoalege sloap is der vanòf zokse mementen nait meer bie.
Carmiggelt vindt grootste dail van zien onderwaarpen, net as ik bie pad en weg. t Verschil zit hom behaalve in vörm en inhold in n veul grote vindingsgebied. Amsterdam is nou ainmoal n stok groter as De Wieke. Hai schreef elke dag, ik zo òf en tou. Zoals vandoage.
Hai luip kilometers op zuik noar ‘slachtovvers’. Voak zat e luustervinkje te speulen in kovviehoezen, voaker in t kaffee. Hai was n goie innemer en de rust van t kaffee was n goud stee om alvast te begunnen mit t schrieven van zien doagliekse kronkel. n Aander verschil? Baaide ontbreken op De Wieke. Zulvens n stille knip is nait te vinden.
Carmiggelt was boeten de drokke stad as waarkgebied n netuurlaifhebber. Of t zien milieubewusthaid west is, of gewoon omdat t der nooit van kommen is, hai haar gain riebewies. Dat n verhoal schreven is vanoet autozicht is den ook oetzunderliek veur zien waark. k Neem joe doarom even mit noar 1965.
Hai is nuigd deur Amsterdamse plietse en voart op n schiere dag in n 5x8auto mit twij jekken deur Amsterdam.
‘5×8?’ heur k joe denken.
k Heb t zulf ook opzuiken mouten: 5×8 was doudestieds t alarmnummer van Mokumer plietsie.
Schriever het gelok. t Is drok bie pad en weg, mor dat is t hoast aaltied. Ook veur de baaide agenten veur in auto is t opletten. Radio, mit berichten van t hoofdbero toetert aan ain stok deur. Auto, mit Carmiggelt op achterbaank, vlaigt deur haarfsteg Amsterdam van t ain noar t aander.
Zo vaalt der n vraauw oet t roam.
Jongens hebben n auto in brand stoken.
Aargens is der dikke roezie, mor zai huiven der nait op òf. Woarop oldste van de twije zegt:
‘Sloagerij mit plietsie is gewoon in ons doaglieks waark.’
As drij manlu op zeker mement, langsoamaan over de Walletjes rieden, zegt twijde agent, de bierieder, lagend:
‘Hier zörgen lu wel veur zokzulf.’
n Proatjeboksem. Weschienlek om mitrieder van schriefstof te veurzain of meschain ook wel om hom te imponeren stekt hai n verhoal òf over aal ledemoaten dij hai in zien laange loopboan bie Amsterdamse plietsie kneusd, verbogen of broken het. t Is n indrokwekkend laank verhoal.
‘Ik heb nog nooit wat had,’ antwoordt sjefeur.
‘Mor dou kist ook haarder lopen,’ krigt eerste spreker as weerwoord.
Zai mouten der zulf om lagen.
Tot zover t Carmiggelt verhoal. t Vervolg gaait over n jongkirrel, dij in de hoast om bie traain noar Alkmaar te kommen, omreden dat zien moeke zo zaik is, n fietse stolen het. n Klaaine daif mit nobele bedoulens. Veur dit verhoal minder interessant.
k Neem joe vanòf hier mit op raaize noar dizze tieden. 56 joar loater. Oflopen zundag. Noar Grunnen. Stad Grunnen. Ook doar het plietsie handen vol waark. Zai hebben t in binnenstad letterliek aan de stok mit n stok of honderd jonge demonstranten. Oproupen via social media.
Dagblad schrift:
‘Jongeren gooiden vuurwaark noar agenten. Fietsen wuiren oet rekken trokken.’
Speulers in t spel tussen jongelu en plietsieagenten voeren n soort kat-en-muis spel op, woarbie in tegenstellen tot wat je verwachten zollen, nait zeker is wel kat en wel de moezen binnen.
Even noa 21.00 uur wordt Grote Maarkt leegveegd. Demonstranten kinnen alle kanten opvlaigen.
Ondertussen wordt der bie n juwelierswinkel roet in diggels haauwen en inventoares mitnomen. Op n aander stee mout n brandweerman runnen veur zien leven.
Tot zo ver t Stadse verhoal.
Plietsies, 56 joar leden konden der nog wel n geintje van moaken. Of het Carmiggelt der op zien aigen menaaier n pozitieve draai aan geven.
Juwelier, lees k vandoag in kraant, krigt veul steun van verschaaiden mìnsen. Zai vinden t slim aarg veur hom.
En toch mis ik t vervolgverhoal van de brandweerman.                                                                                                                                                                                                                                                           Dat is pas aarg.
20211124

• • •

Onomkeerboar

‘Veurkaant is koopmanskaant.’
Oetsproak lag mien voader veur in de mond. t Was zo’n achteloze opmaarken, dij naargens op leek te sloagen. Ik wos wel beter. Hai zee nooit zo mor wat. Zeker in t begun van ons traauwen, kwamen ollu voak even op veziede in Hoogezaand. Om lutje jong te zain. Bie mooi weer zaten wie den op t grasveld in veurtoene. Op ons nije toenstoulen. Achterthoes was niks as grieze stain, op t noorden en kold. Nait groter as n possegel. Gezelleg, zo’n veziede, ook al ging maiste aandacht oet noar onze eersteling. Toch was t aaltied oppazen. As pabbe wat vranterg om zok tou begon te kieken, wos k voak al watter kommen zol. Drij woorden. Ain verhoal. Klonken mie as n veroordailen in oren: Veurkaant is koopmanskaant.
Wat hai bedoulde?
‘Toene van die is mor n rötzoodje.’
Hai haar wel geliek. Gras stond voak twij kontjes hoog, hege wuir nooit knipt en onkruud waasde en dijde. As onkruud. Toenwaark, t bleef der voak bie.
‘Kinder hebben t drok genog,’ verdedegde moeke mien laauwloeneg gedrag regelmoateg.
Zai haar ook geliek. Nije boan, nije wonen en n kind in de luiers waren reden genog om toene toene te loaten.
Tegenswoordeg is t aans. Wie hebben vergeleken mit Hoogezaand boudel omdraaid. Veurtoene, koopmanskaante dus, is aaltied schier én onderholdsvrij. Mor wel mit veul stain en grind. Slecht veur wotterhoesholden wordt voak beweerd. Achter t hoes is ons siertoene. Ons pronkjewail. Kinder en ook klaainkinder binnen al laank oet de luiers. Drokte is dus gain ekskuus. Huift ook nait. Of pabbes drijwoordenverhoal onbewust van invloud west is, duurf k nait te zeggen. In d’loop van tied bin k, of in elk geval voul k mie n echte toentjeman. Nait omdat t mout, mor omreden dat ik doar n groot stok voldounen oet hoal.
Pa is al laankleden oet tied kommen en as k zai, dat grasmaaier weer es neudeg overaal kommen mout en roet rout in mien vrijetiedsplannen gooit, den schut mie dat aine zinnetje makkelk weer in gedachten. Wat wel aans is, k huif gain hegen meer te knippen. Da’s t veurdail van de nije tied. Holten schuttens hebben op stroom van tied gruine mure vervongen. Nee, t is nait meer zoals 50 joar leden. Tied is onomkeerboar. Lu hebben t den over grui, veuroetgang, ontwikkeln, verbetern.
k Vroag mie voak òf of elke veraandern n verbetern is.
Neem bevubbeld onze computermoatschoppij. Hou hebben we ooit zunder computers leven kind.
Onveurstelboar, in elk geval veur kinder – roege schatten – dij op dit mement 45 joar en jonger binnen. Ik vaal doar boeten, bin n dankboare gebroeker, mor nait versloafd. As k mien verhoaltje optikt heb en op ‘www’ ploatst heb, is t doan veur mie. Gemak daint de mìnsen. t Heb t n stok makkelker as Carmiggelt. Dij schreef n verhoal in t klad en den veur kraant in t net. Wat n waark.
Zo ging t vrouger op school.
Ik bin nog van d’olde stempel, dij blied was mit n stempeltje in t schrift. n Schrift?
‘Wat is dat opa?’ heur k kinder wel es zeggen.
Zai doun alles, sikkom alles op computer.
In n onweerstoanboare hang noar stempeltjes, kroontjespìnnen en krietborden mag k tegen klaainkinder groag hoog opgeven van meesters, dij mit n schoolploat veur t zulfde bord de prachtegste verhoalen vertelden. Of ik snaar over schoolmeesters, dij ons mit filmstroken van Fibocolor mitnamen noar alle oethouken van n tot dou onbekìnde wereld. Ons op vleugels van de tied noar t verleden brochten. Net as in bieskoop in n duuster lokoal mit allendeg n dia-apperoat en n groot schaarm. Stille beelden, tot leven brocht mit n aansprekend verhoal. Onderwies dat n appèl dee op dien veurstellensvermogen en mit schoolmeesters, dij mie al op jonge leeftied nijsgiereg muiken noar meer, noar verder vot in tied en roemte.
Soms komt ain van klaainkinder mie wel es gezelschop holden in toenhoeske. Zai waiten, opa het t drok en kaizen, net as wie vrouger wìnd waren, n plek in schoolbankje. Inkpotje is leeg. Zai zollen weschienlek ook nait waiten van hou of wat.
As t tied is om kovvie te drinken en zai n glaske ranja veurschuddeld kriegen, wordt t toch nog gezelleg. Nait laank traauwens. Hebben zai deur, dat opa kloar is mit zien ‘waark’, den is t eerste wat zai vroagen:
‘Mag ik nou even op computer.’
Gain probleem. Ik heb, ook noa eerste nachtvorst, òflopen nacht, aaltied nog wel t ain of t aander te doun in toene.
20211122

• • •

Ingriepen

Sunt n moand of wat staait der n nij vogelhoeske in toene. Zo zol eerste zin luden, mor t klopt nait. Nij vogelhoeske is noamelk gain hoeske, gain woonstee, t is n vouerplek veur vogels. Bie noalezen mout ik ook op twijde zin teroggekommen. t Is wel n vouerplek veur vogels, mor nait veur alle vogels. t Wordt vervelend, want daarde zin klopt aiglieks ook nait veur honderd persìnt.
Om ongebrukelke inlaaiden te verdudelken, mout ik n stokje terogge in de tied. Noar veureg joar.
Op t onderstel van n ander vogelhoeske, dat joaren dainst doun haar, heb k veureg joar n old eerappelbakje timmerd. Mit twij, drij spiekers was t veurnander. Onder n jonge twij-joar-olde kaarzeboom.
‘Vogels mouten gelegenhaid hebben om te vluchten,’ het n ornitholoog mie al ais oetstokt. Open aanvlaig- en vluchtroutes binnen neudeg. Aans kommen zai nait. Open eerappelbakje, mooi opklanderd mit gruine en rode, daaiernvrundleke krietvaarve, voldee aan dij veurwoarden. Mor wat n boudel. Behaalve dat t n graimerij van niks was, honden aan dij graimerij n dagbesteden haren, was t gain gezicht. k Was den ook bliede dat t olderwetse eerappelschildersbakje deur tied en weerselementen onbruukboar worden was.
‘Wie willen nou ais n vouerhoeske hebben, woar kraaien nait bie kinnen,’ verordonnaaierde Arineke.
k Was t mit heur ains. Kraaien binnen opvreters. Omdat in de netuur regel geldt, dij t eerst komt t eerst moalt en kraaien aaltied Jan-en-Jaantje Veurmaaier speulen en doarmit volgorde van opkomst bepoalen, dochten wie doar n stokje veur te mouten steken. Boas boven boas, zo te zeggen. Touval wol, dat wie aargens in september bie n gruinteboer in t landelke gebied boven t Hoogezaand ons dreuge bonen, nog te dreugen dreuge bonen konden ophoalen.
‘Moust kieken,’ zee Arineke en wees mie op n mooi vogelvouderhoeske, ‘dat is nou persies wat wie zuiken.’
n Vogelhoeske mit klaaine roamkes, mit n vogelonvaileg dak, dat wel, allewel t vouer nait meer kin verzoepen en oetdijen, spesioal veur klaaine zangvogeltjes. Dat is wat wie wollen. Gain kraaien, gain oksters en Vloamse gaaien. Datzulfde hoeske staait sunt n moand of wat as n pronkjewail tussen dode floxen en nog aal bluiende golden piepkes te pronken in toene.
As k tegenswoordeg in toenhoes zit of veur t keukenroam stoa te kieken noar ons sieroad in toene, den mout ik konkludaaiern, dat de netuur zien aigen regels kent. Ingriepen in de loop van netuurleke ontwikkelns bliekt onnatuurlek.
Wat ik noamelk zai, is, dat kraaien zok nait zo makkelk aan kaante drokken loaten. Beoogde doul om klaaine vogels, zeker as t dammeet wat kolder wordt en vorst en snij de wereld n aander aanzain geven, meer overlevenskansen te geven, wordt mor gedailtelk beriekt. Dat kraaien, zoals wie t aaltied wìnd waren, eerste rechten op t beste en lekkerste vouer is ontnomen en zangvogeltjes wat meer kans op n goie moaltied boden is, wil nait zeggen, dat zai zok bie ons belaaid dele legd hebben. As koorddansers op dunne lientjes, mit wapperende vleugels, dij as balanceerstok dainst doun, zitten zai op t vinketaauw om heur dail van t vouer op te aisen. Heur imposante, indrokmoakende aanwezeghaid het zangvogeltjes al laank wegjoagd. Kraaien hebben intussentied leerd, dat ain balkonnetje, veur de sier aanbrocht, heur ainegste kans op overleven, as zai tenminnent òfhankelk binnen van ons vouer, is. Op dizze menaaier hebben kraaien heur stee, de netuurleke volgorde van aan toavel goan, toch weer, ook al is t mor veur n dail, hersteld. Kraaien leren mit omstandeghaiden om te goan, pazen zok bliekboar makkelk aan.
‘Was ons ingriepen nait n vörm van discriminoatsie,’ heb k miezulf lestent vroage steld.
‘Zollen zai zok tekört doan voulen?’
t Binnen aal overdenkens, dij mie leste tied bezegholden. Kraaien binnen noamelk nait de makkelksten in de netuur. As heur n moal wat aandoan is, binnen zai dat nait zo mor vergeten. Dat mout hoast betaiken, dat zai ervoarens opsloagen kinnen, dat zai n soort van herinners hebben en dij weer noar veuren hoalen kinnen.
Hou k dat wait?
Hou laank t leden is, wait ik nait persies meer. Ooit haren wie n hond Zuske en n kat mit biepazzelke noam Wiske. Zuske was n goudbloud. Wiske n rover. Dijzulfde Wiske het n moal in t veurjoar n jonge kraai van t jonge leven beroofd. Olden hebben dat zain. Wiske was gain laank leven gund. Hai is nait deur kraaiengeweld, wel deur kattenaids oet tied kommen. n Haalf joar loater hebben wie n katte kregen, dij net as Wiske pikswaart was. Maartje. Ook zunder ain wit plekje of vlekje. Dij het joarenlaank gain leven had. Elke keer as zai zok in toene zain luit, wuir zai aanvalen deur kraaien.
Stress kin zok vastzetten in mìnsen, mor dus ook bie daaier en kin nog generoatsies mitdroagen worden.
Toukomst zel leren, of en hou kraaien ons discriminoatsiebelaaid oppikt hebben.
20211117

• • •
1 2 3 104