Dagbouk

Desiderius Wind, aaltied en aiweg op zuik noar oet tied kommen femilieleden het lestent besloten ais in t gemeentelk archief van Veendam te doeken. Wind is ja n bekìnde Veendammer noam.
Zuiktocht noar femilieleden is op n flottje oetlopen. Dat onderzuik toch n opmaarkelk, zulvens sensationeel rezeltoat opleverd het, is begonnen mit n geintje. Haar Driekus noamelk echte doul van zien bezuik kenboar moakt, was gainaine gewoar worden welk gehaim t archief in zok verbörgen huil.
‘k Bin aiglieks op zuik noar oorsprong van scheldnoam van Veendammers,’ grapte Driekus Wind bie binnenkomst.
Of t old mannechie achter balie sluip, doof den wel n staark verminderd gezichtsvermogen haar, wuir Driekus nait recht dudelk, reactie bleef oet. Stoffeg kirreltje mit gele stofjaze haar Driekus wel degelk verstoan. Mit n onverwachte glinstern in ogen gloop hai over bovenkaant van zien brillechie, trok daipe rimpels in veurheufd en muik, noaderhaand bleken historische opmaarken:
‘Ie binnen d’eerste.’
Woar Driekus aan t roaden sluig noar betaikenis, slofde t mannechie al noar de laange riegen mit bouken, deuzen en mappen achter zok. t Veendammer archief. Keek eerst zuikend in t rond en luip dou rezoluut gaange mit grote letter G in. Noa wat schoeven, trekken en weer teroggeschoeven, trok hai op n bepoald mement n voelbroen boukje oet schap en gaf t aan Driekus.
’Poessie-album?’ docht Driekus.
‘Nee,’ sprak archivoares roadselachteg, ‘dit is hom.’
Dou was t de beurt aan Driekus om rimpels mit vroagtaikens in veurheufd te trekken.
‘Hier haarst doe toch om vroagd.’
En terwiel Driekus nog in zien körte termien geheugen aan t groaven was, wat hai der n menuut of wat leden oetkroamd haar, wuir hom t boukje in handen drokt:
‘Dit is t dagbouk van Vincent van Gogh.’
Zunder op te kieken of opmaarken aankommen was, ging e onverdrutsoam deur:
‘Vincent is september 1883 noar Drìntelaand òfraaisd. Vlak onder Klazienaveen het hai n koamer in haarbaarg boukt. Wat n haileboel mìnsen nait waiten, is, dat e in dijzulfde tied regelmoateg in buurte van Veendam rondtrokken is. Het in hoezen van törfgroavers rondsnuusterd. Alle indrokken het Vincent in dagbouk én in schetsen verwaarkt. t Bekìnde schilderij van Eerappeleters is hier in Grunnen ontstoan.’
‘Dat zel wel nait,’ is Driekus hom in de rede valen, ‘t is toch algemain bekìnd dat t schilderij van Eerappeleters ontstoan is in Broabantse veenkelonies.’
‘Moust nait alles leuven, wat mìnsen die vertellen,’ kreeg Driekus te heuren.
‘Lees dit dagboukje goud deur, den komst achter de échte woarhaid.’
Verbolderd deur dit nijs, is Driekus aan n laange toavel in n leeg archief begund te lezen.

18 september 1883: ‘Noa n raaize van twij doage mit koets en snikke, bin k aankommen in Stadskenoal. Op Knoal, zeggen Knoalsters. Wat n leeg laand tref ik hier aan, mit kenoalen en dwaarsdaipen en boten, dij törf en eerappels vervoeren.’

Den n poar doage niks. Op de 21e is Vincent in Veendam aankommen en het n koamer in n logement op t Oosterdaip huurd. Op dij doatem begunt hai ook weer zien doagliekse notietsies te moaken.

21 september: ‘….. mit taikenbouk en potlood zwaarf ik langs t kenoal richten Pekel. Aan weerszieden van de wieke binnen haile femilies op knijen aan t eerappelkraben. Moekes, lutje kinder ( sommegen nog gain ains acht joar ) en voak staait ter n kinderwoagen bie dobbe.’

Hai perbaaiert mit mìnsen in gesprek te kommen, mor begript waineg van knaauwtoaltje. Lu bekieken zien schetsen en trekken wat mit scholders. Zai beduden vrundelke zunderling, hai mag wel es langskommen. Mìnsen lieken vertraauwen te hebben in man mit zien roege, rode board, zain hom meschain wel as n gelieke.

23 september: t Is zundag en mìnsen waarken nait op t boerenlaand. In de buurte van Nummer Dattien wil k richten meulen lopen. k Zai n man in zien toentje aan t waark. As hai mie zugt, stekt hai haand op en begunt te speren, ik mout bie hom kommen. Verboasd blief k stoan en den in ain klap zai’k dat wie eerguster nog mit mekoar proat hebben. k Begriep oet zien soms onbegriepelk toaltje, dat hai Boelo hait. Hai nuigt mie in hoes.
Zien vraauw ruiert in n grote pane. Kinder, k tel in de gaauweghaid negen, zitten om toavel. As pane op toavel komt, roek ik eerappelgeur. Veur mie wordt n stoule bieschoven. k Paas der nog net tussen.
Moeke moakt n bord mit praksel veur lutjen en as pabbe pette op toavel legt, vaalt de rest as n stel oetgehongerde wolven mit lepel en vörk op eerappelpan aan. t Is kaauwen en sloeken. Langsoame eters kriegen nait genog. Pabbe het noa n zetje deur, dat ik nait aan mien trekken kom en moant jongelu, nait zo groaperg te eten. Woarschaauwen is aan dovemansoren richt. k Vroag mie òf, hou lege moagen dit verdroagen kinnen. Slecht kaauwen en dikke stokken deursloeken laaidt toch tot n opainhopen van locht.
Noa d’eerappels komt n volgende pane op toavel. Doar zit prut in, dat ik nait kin.
‘Boukwaitengörte,’ zegt de vraauw, mor ik bedank, mit n lief vol eerappels veur de eer.
Onder t papeten vlaigen boeren al over toavel. Onder toavel waait n andere wind. Gainaine steurt zok doaraan. t Heurt derbie.
Tegen t ìnde van moaltied vroag ik of t haile spultje nog even zitten blieven kin. Mit potlood moak ik wat schetsen van dij prachtege, deur weer en wind taikende koppen. Zai hebben op mie n onoetwisboare indrok moakt.

As Vincent dijzulfde oavend op zien koamertje aan t Oosterdaip zien aantaikens oetwaarkt, schrift e as waarktitel boven ain van zien taikens: Veendammer wind.
t Binnen zien leste woorden en juust dat moakt Driekus nijsgiereg. t Is hom dudelk, Vincents ervoarens in dat aarbaaidersgezin hebben laaid tot t woord ‘Veendammer wind’. Wat verbörgen blift binnen n bult vroagen:
Woar is Van Gogh noa t Veenkelonioal bezuik hìnraaisd.
Hou is t boukje in Veendammer archief verzaaild roakt en woarom het Vincent zien dagbouk nait mitnomen. Zokswat as n dagbouk vertraauw’je toch nait aan n ander tou.

Driekus wil t aan archiefambtenoar vroagen, mor aal wel e vindt, gain archivoares.
Net as e denkt:
‘Zol‘k even roupen?’ stapt ter n jonge maaid binnen.
‘Moi,’ zegt t wicht verwonderd, ‘ie hier? k Wos nait , datter aine in t archief aanwezeg was.’
‘Nou?’ het Driekus dou zegd, ‘k bin aans wel deur joen òldere kollegoa binnenloaten. Hai het mie dit boukje geven.’
Even komt hom in gedachten te vertellen over Veendammer wind en schilders, dij hier in n ver verleden touholden hebben, mor t jonge ding keek hom aan of zai wotter branden zag. Zai schudkopde es wat en zee:
‘Ik waark hier allendeg op archief-òfdailen. Ik snap nait wat en wel ie bedoulen …. ‘
Zulf wos Driekus aiglieks ook nait, wat hai hiermit aanmos:
‘Waarkt hier den gain òld mannechie? n Swaarte pette op kop en zo’n lutje leesbrillechie … ‘ perbaaierde hai nog ais.
t Antwoord was n dudelk neeschudden!

Thoeskommen maarkt Driekus, dat t lutje boukje nog in zien jazebuutse zit. Van verbolderdhaid over òfwezeghaid van behulpsoame archiefbeheerder het hai bliekboar vergeten t boukje òf te geven. Ook al wos e dat hai in overtreden was, hai het boukje nog n dag bie zok holden.
In Veendammer bibeltaik het Driekus de dag dernoa op cultuuròfdailen braiven van bruiers Van Gogh bestudeerd. Ain ding wos Driekus dou zeker. Handschrift van Vincent was gain spier aans as in dagbouk.
Snommedoags hèdde dagbouk terogge brocht noar t stee, woar t al meer as honderd joar legen haar.
20220119