Over mannen en moezen

t Is 1968 as mien kammeroad Jan Pals beslot om school rogge tou te keren en op strokertonfebriek te goan waarken. Mit 18 joar is hai traauwd. Mit n laif wichtje. Krisjoan was dou al op weg. Lutje jong was nog mor 3 joar, dou zien pabbe as ain van eerste drugsdoden in t nijs kwam. Jonge mouder wuir t aal te veul. Kris is vanòf dij tied deur grootollen opvongen.
In 1992 bin k Berend Pals op joarmaarkt tegenkommen. Vernijde kennismoaken het mie in t lutje hoeske aan daip brocht. t Hoeske, woar k vrouger kind aan hoes was. t Was veur mie n sprong in t verleden. Berend en zien vraauw leefden nog elke dag mit de dood van heur zeun.
‘Haar ik doudestieds waiten, hou ter op febriek touging, dat doar zokse gemaine duvels as Manske Köstwinner rondluipen, dat doar verdovende middeln verkocht wuiren, den haar ik …..’
n Kompleet verhoal in ain laange zin. t Mie doudestieds onbekìnd verhoal was aanlaaiden tot n hectische periode. Veur Berend en zien vraauw, veur Kris mor net zo goud veur mie.
Manske waarkte dou al laank nait meer op febriek. Binnen körte tied haar hai n imperium opbaauwd as sportschoolaigender. Dat geschiedenis zok soms herhoalt bleek al snel:
‘Waist wel nou bie dijzulfde verduvelde Manske aan t waark is?’
t Was gain echte vroag en nait stoer te roaden.
Dou borrelflèzze dij dag op toavel kwam, kwam Berend op proatstoule. Over vrundschap tussen Jan en Manske. Jongkirrels. Maaljoagers. Mit 16 joar al in drij schiften waarken was n gekkenboudel. Dat Jans leven zok behaalve op febriek, mit noame in kroug òfspeulde, was n eerste begun tot n onvermiedelke versloaven. t Wuir mie dudelk, dat Berend Manske verantwoordelk achtte veur Jans dood. Manske, zo staark as n bere, n kind van de stroat en nait baange veur de duvel en zien olde moer. Dou Berend dizze woorden oetsprak, kreeg e inains n vrumde blik in ogen.
‘Waist woarst Manske wel mit op de kaaste kriegen konst?’
k Von t n vrumde vroag en k haar ook gain idee.
‘Mit n moes.’
Op strokertonfebriek haarst toch pakhoezen vol mit stropakken. En moezen.
‘Zo’n krimineel en den baange veur n lutje moeske.’
t Waren dij dag, vlak veur t ìnde van veziede, leste woorden, dij k mitkreeg.
Drij weke loater bèlde vraauw Pals, dat Kris problemen haar op t waark. De toon druig n wereld aan ellìnde mit zok mit.
Volgende dag, vroug in oavend bin k op bezuik goan. t Het n best zet duurd, veurdat Kris begon te proaten. Over zien waark op t fitness-centrum, woar e al sikkom n joar mit veul plezaaier waarkte as instructeur. Tot veur körtsleden. Dou was hai, om n vrije dag veur zokzulf te regeln, kantoor van Manske Köstwinner binnenlopen. Onbekìnde manlu en Manske waren drok in gesprek. Datter op toavel gain sukerzakjes lagen was zunnekloar.
Ongelokkege konfrontoatsie mit zien boas het Kris n bult ellìnde opleverd. Loater op dag is Kris op kantoor ontboden. Vanachter bero het Manske hom as n klaain kind oetveterd en het hom mit maist onveurstelboare opmaarken deure wezen:
‘As t mit dit verhoal noar plietsie gaaist, den wacht die t zulfde löt as minkukel van n voader van die.’
Ain ding stond vanòf dat mement veur mie vast, deksel was van beerput hoald en de stank, dij doarbie vrij kwam was veule moalen aarger dan de stank, dij t daip òfgaf.
Wie hebben dou òfsproak moakt, dat Kris zok rusteg holden mos. Om Manske t idee te geven, dat hai aaier veur zien geld kozen haar. t Het nait holpen. Toesjoer oetsen op t waark mit bedekte en haalfbedekte touspeulens is Kris op n duur de kop zo citroune worden, dat e Manske veur de borst grepen het:
‘Doe,’ het e hom verweten, ‘doe speulst mit mìnsen en mìnsenlevens. Dat mien pabbe doar slachtovver van worden is, zol die n zörge wezen. Ast doe hom dou, as n echte kammeroad, nait aal dij verrekte verdovende middeln verkocht haarst, den haar hai nou nog leefd en haar ik nog n pabbe had. Mor doe hest dien levenslaank niks om mìnsen geven. Doe denkst allendeg aan diezulf en aan geldverdainen. Ook as t over de roggen van aandern gaait.’
Manske haar hom noa dizze oetvaal liek in de snoete oetlaagd en haar zegd:
‘Doe moust oppazen mit was t zegst. Laster staait n swoare stravve op.’
Kris het oet dizze woorden zien konkluzie trokken en het votdoadelk zien ontslag indaind.
En dat was t ìnde van t laid?
Nee dus.
n Dag of wat loater wuir der op n nacht bie Berend Pals brand sticht. Haar rookmelder Kris nait woarschaauwd, waren der vervast doden valen. Sporenonderzuik wees oet, dat benzinebrandbom deur braivenbuzze gooid was. Nachtelk kraswaark op Kris’ autootje was van t zulfde loaken n pak. Vandoalen krazzen nooit heur aigen noam. Zo sloop bie lutjen aan ongerusthaid en angst in haarten van Kris en zien grootollen.
t Inde leek in zicht, dou’k n poar weke noatied in kraante las, dat Manske Köstwinner oet tied kommen was. Omkommen bie n dramatisch ongelok. Mit zien Amerikoanse slee was hai tegen n boom op daipswaal knald, de plomp in reden en was op kop in daip terechte kommen. Onderzuik wees oet, Manske haar deur de klap weschienlek t bewustzijn verloren en was deur verdrinken om t leven kommen. Datter gain remsporen op weg en in baarm te vinden waren vond plietsie hail biezunder.
‘Zolst hoast denken dat e n hartstilstand had het,’ het persveurlichter journalisten meld.
Wachten was op noader onderzuik deur patholoog-anatoom.
Dat gifbeker nog nait leeg was, bleek dou vraauw Pals mie n dag noa t ongelok belde mit de bodschop, heur man en Kris waren mitnomen en zaten in t hok.
‘En waist woarom?’
k Haar n voag vermouden.
‘Aanklacht tegen Manske dat hai brandstichten en autokrazzerij om mans had haar, was veur plietsie genog reden.’
Dat Berend en Kris in loop van de middag weer noar hoes brocht binnen leek mooi, zai bleven verdachte in dizze zoak. Dat zai baaident n alibi haren op t mement van t ongelok, was nait voldounde om heur van alle schuld te onthevven.
k Bin dij oavend op veziede goan.
‘Zai mainen dat wie genog redens haren om Manske noar t ìnde van de wereld te helpen,’ zee Berend en Kris vulde zien opa aan:
‘Aingoal kwamen resersjeurs terogge op zoaken, dij zok leste weken òfspeuld hebben. Mien ontslag bie Manskes sportschool, mor veur heur golden mit noame onze beschuldegens van kwoadoardege praktijken, zoals illegoale handel in drugs.’
‘k Heb t toch mit aigen ogen zain,’ zee Kris.
k Zag Berend noa dizze woorden even stief noadenken:
‘Zai kwamen zulvens nog mit n old dossier van ons Jan op de proppen.’
k Zag olde man even wat wegslikken.
‘Ze luiten mie doar nog n ondertaikend pepier zain, woarop stond, dat ik Manske in verband mit Jans overlieden beschuldegd heb van handel in drugs …..’
Dou vraauw Pals noar keuken luip om kovvie in te schenken, veraanderde toon van t gesprek. Alsof opa en klaainzeun op dit mement wacht haren, zee Berend, mit lichte flonkern in ogen en op n soamenzweerderge toon:
‘Waist woar ze zok op t plietsiebero zo over verwonderd hebben?’
Ik haar gain idee.
‘Dat achterin Manske zien auto n kertonnen deuze stond mit wel tien moezen.’
‘Dat klopt nait opa,’ zee Kris mit zulfde soort pretogen as zien opa, ‘der zaten tiene in, mor der waren al n stok of wat, dij zok deur t kerton hìnvreten haren.’
‘Ik haar Manskes tronie op dat mement wel es zain wild,’ zee Berend.
‘Vragst die toch òf hou dij deuze doar kommen is.’
‘Welke deuze?’ zee zien oma, nog mit dainblad in haand
‘Ach, nait zo belangriek, oma.’
En tegen mie persoonlek:
‘k Hoop oprecht, dat moezen zwemmen kinnen.’
Kovvie en oldwievekouk hebben mie nog nooit zo lekker smoakt as dij oavend

Pas veul loater is bekìnd worden, dat oet onderzuik bleken is, dat Manske Köstwinder doadwerkelk deur n haartaanval overleden is.
20220112