Ingriepen

Sunt n moand of wat staait der n nij vogelhoeske in toene. Zo zol eerste zin luden, mor t klopt nait. Nij vogelhoeske is noamelk gain hoeske, gain woonstee, t is n vouerplek veur vogels. Bie noalezen mout ik ook op twijde zin teroggekommen. t Is wel n vouerplek veur vogels, mor nait veur alle vogels. t Wordt vervelend, want daarde zin klopt aiglieks ook nait veur honderd persìnt.
Om ongebrukelke inlaaiden te verdudelken, mout ik n stokje terogge in de tied. Noar veureg joar.
Op t onderstel van n ander vogelhoeske, dat joaren dainst doun haar, heb k veureg joar n old eerappelbakje timmerd. Mit twij, drij spiekers was t veurnander. Onder n jonge twij-joar-olde kaarzeboom.
‘Vogels mouten gelegenhaid hebben om te vluchten,’ het n ornitholoog mie al ais oetstokt. Open aanvlaig- en vluchtroutes binnen neudeg. Aans kommen zai nait. Open eerappelbakje, mooi opklanderd mit gruine en rode, daaiernvrundleke krietvaarve, voldee aan dij veurwoarden. Mor wat n boudel. Behaalve dat t n graimerij van niks was, honden aan dij graimerij n dagbesteden haren, was t gain gezicht. k Was den ook bliede dat t olderwetse eerappelschildersbakje deur tied en weerselementen onbruukboar worden was.
‘Wie willen nou ais n vouerhoeske hebben, woar kraaien nait bie kinnen,’ verordonnaaierde Arineke.
k Was t mit heur ains. Kraaien binnen opvreters. Omdat in de netuur regel geldt, dij t eerst komt t eerst moalt en kraaien aaltied Jan-en-Jaantje Veurmaaier speulen en doarmit volgorde van opkomst bepoalen, dochten wie doar n stokje veur te mouten steken. Boas boven boas, zo te zeggen. Touval wol, dat wie aargens in september bie n gruinteboer in t landelke gebied boven t Hoogezaand ons dreuge bonen, nog te dreugen dreuge bonen konden ophoalen.
‘Moust kieken,’ zee Arineke en wees mie op n mooi vogelvouderhoeske, ‘dat is nou persies wat wie zuiken.’
n Vogelhoeske mit klaaine roamkes, mit n vogelonvaileg dak, dat wel, allewel t vouer nait meer kin verzoepen en oetdijen, spesioal veur klaaine zangvogeltjes. Dat is wat wie wollen. Gain kraaien, gain oksters en Vloamse gaaien. Datzulfde hoeske staait sunt n moand of wat as n pronkjewail tussen dode floxen en nog aal bluiende golden piepkes te pronken in toene.
As k tegenswoordeg in toenhoes zit of veur t keukenroam stoa te kieken noar ons sieroad in toene, den mout ik konkludaaiern, dat de netuur zien aigen regels kent. Ingriepen in de loop van netuurleke ontwikkelns bliekt onnatuurlek.
Wat ik noamelk zai, is, dat kraaien zok nait zo makkelk aan kaante drokken loaten. Beoogde doul om klaaine vogels, zeker as t dammeet wat kolder wordt en vorst en snij de wereld n aander aanzain geven, meer overlevenskansen te geven, wordt mor gedailtelk beriekt. Dat kraaien, zoals wie t aaltied wìnd waren, eerste rechten op t beste en lekkerste vouer is ontnomen en zangvogeltjes wat meer kans op n goie moaltied boden is, wil nait zeggen, dat zai zok bie ons belaaid dele legd hebben. As koorddansers op dunne lientjes, mit wapperende vleugels, dij as balanceerstok dainst doun, zitten zai op t vinketaauw om heur dail van t vouer op te aisen. Heur imposante, indrokmoakende aanwezeghaid het zangvogeltjes al laank wegjoagd. Kraaien hebben intussentied leerd, dat ain balkonnetje, veur de sier aanbrocht, heur ainegste kans op overleven, as zai tenminnent òfhankelk binnen van ons vouer, is. Op dizze menaaier hebben kraaien heur stee, de netuurleke volgorde van aan toavel goan, toch weer, ook al is t mor veur n dail, hersteld. Kraaien leren mit omstandeghaiden om te goan, pazen zok bliekboar makkelk aan.
‘Was ons ingriepen nait n vörm van discriminoatsie,’ heb k miezulf lestent vroage steld.
‘Zollen zai zok tekört doan voulen?’
t Binnen aal overdenkens, dij mie leste tied bezegholden. Kraaien binnen noamelk nait de makkelksten in de netuur. As heur n moal wat aandoan is, binnen zai dat nait zo mor vergeten. Dat mout hoast betaiken, dat zai ervoarens opsloagen kinnen, dat zai n soort van herinners hebben en dij weer noar veuren hoalen kinnen.
Hou k dat wait?
Hou laank t leden is, wait ik nait persies meer. Ooit haren wie n hond Zuske en n kat mit biepazzelke noam Wiske. Zuske was n goudbloud. Wiske n rover. Dijzulfde Wiske het n moal in t veurjoar n jonge kraai van t jonge leven beroofd. Olden hebben dat zain. Wiske was gain laank leven gund. Hai is nait deur kraaiengeweld, wel deur kattenaids oet tied kommen. n Haalf joar loater hebben wie n katte kregen, dij net as Wiske pikswaart was. Maartje. Ook zunder ain wit plekje of vlekje. Dij het joarenlaank gain leven had. Elke keer as zai zok in toene zain luit, wuir zai aanvalen deur kraaien.
Stress kin zok vastzetten in mìnsen, mor dus ook bie daaier en kin nog generoatsies mitdroagen worden.
Toukomst zel leren, of en hou kraaien ons discriminoatsiebelaaid oppikt hebben.
20211117