Aarven is n beetje staarven

Sunt kört beseft Kees wat veur n vreselk gehaim zien voader joarenlaank mit zich mitdroagen het.
‘Aarven is n beetje staarven,’ zee hai regelmoateg as t om onderwaarpen, dij mit dood en doarmit verbonden aarvenizzen ging. n Oetsproak, dij aiglieks nait bie zien pa paasde. Hai was onder alle omstandegheden n man, dij t leven van de zunnege kaante bekeek.
‘Je mouten nait mit joen zörgen en problemen te koop lopen,’ was zien levensfilosofie.
Mìnsen konden hom nait aans as n montere man, mor ook n man, dij mit baaide bainen op de grond stond. Elke vörm van eelskeghaid was hom vrumd. Hai leufde allain, wat e mit aigen ogen zain kon.
‘Geleuven dou je in kerke.’
Aarven is n beetje staarven haar veur Kees den ook gain aandere betaikenis dan datter ondanks n aarvenis, daip van binnen ook wat bie noabestoanden staarft. Dat hai ooit persoonlek mit dizze oetsproak konfrontaaierd worden zol, haar Kees tot körtsleden nait bedenken kind.

Kommende zummer is t 26 joar leden, dat zien voader oet tied kommen is. Op 11 juli 1995.
n Gedenkwoardege dag. t Wereldnijs is hom en zien femilie dij dag ontgoan. Mor net as t Srebrenica drama pas in d’loop van tied tot mìnsen deurdrongen is, het t verhoal van zien voaders staarfdag op n zekere dag ook n hail andere betaikenis kregen.
Op 10 juli, nou dus sikkom 26 joar leden, waren zien ollu soavends nog op veziede west. Zai haren boetendeure kovvie dronken. t Was aangenoam weer en t gesprek ging as zo voak over de Tour de France. Pabbe zat dij oavend echt op zien proatstoule, mor dou e op n bepoald moment wat mit scholders trok en zok over aarms wreef, zee e:
’t Wordt mie hier boeten toch n beetje te fris.’
Zai haren zok oppakt, mor mit verhoezen was ontspannen sfeer verdwenen. Kees kreeg t gevoul, dat zien ollu aargens op zaten te bruiden. Zai keken mekoar òf en tou aan en t gesprek stoekte regelmoateg. Aigenoardege situoatsie ontston, dat zien pabbe om woorden verlegen leek te zitten. Dat haar Kees bie zien waiten nog nooit mitmoakt.
‘Willen joe nog wat aans drinken,’ zee Kees’ vraauw noa n zetje.
Zai was al opstoan, mor pabbe bedudde heur:
‘Wacht mor even, goa eerst mor even zitten.’
t Klonk Kees redelk onhaailspellend in oren en t wuir zegd op n menaaier, dij hai van zien voader nait wìnd was. Hai keek hom even van opzied aan, mor kon ook gain wies worden oet zien gezichtsoetdrokken.
Dou hai n moal of wat kuggelde en doarbie zien moeke wat schaif aankeek, leek dat hoast n taiken, woar zai op wacht haar. Zai greep noast drijzitsbaanke noar heur handtazze, muik vezichies knippe lös en toverde n wit kevort te veurschien en gaf dij aan zien pa. As in n toneelstok zunder woorden legde dij t zulfde kevort op toavel en zee mit n stroalende laag:
‘Da’s veur joe,’ en noa n körte pauze:
‘Ik wait dat ie baaident aan nije fietsen tou binnen.’
Omreden dat Kees en zien vraauw kompleet stil vuilen, vougde hai der aan tou:
‘Ik denk, dat ie hier wel n poar goie fietsen veur kopen kinnen.’
Gebeurtenis staait Kees, alsof t pas guster beurd is, nog helder veur ogen. As hai zok bliede gezichtsoetdrokken van zien moeke weer veur de geest tovert, is zien ainegste konklusie:
‘Doe wost der dou dus ook hailemoal niks van.’

Zien pa haar aaltied al verkloard, dat hai als oldste zeun, t zakallozie aarven zol. n Aarfstok, dat al generoatsies laank van voader op zeun deurgeven was. Zo laank Kees t zok herinnern kin stonden wiezers op twinteg over vare.
Joaren leden het hai der bie zien moeke op aandrongen dizze òfsproaken bie netoares vast te loaten leggen. Mit de kennis van nou, denkt hai nog regelmoateg:
‘Haar t mor op zien beloop loaten.’
Gedoane zoaken nemen gain keer. Dat geldt ook veur zien aarvenis. Dat zien rust, veural zien innerleke rust, kommende joaren weschienlek regelmoateg op de proef steld worden zel, is weschienlek onontkomboar.

n Poar joar leden is zien moeke in n verzörgingstehoes opnomen. Zulfstandeg wonen bleek nait meer langer verantwoord. Veul spullen binnen bie kringloopwinkel beland. Weerdevolle zoaken binnen bie rechtmoatege aigenders terechte kommen.
Nijemoods stolpje mit t olde klokje staait vanòf dij tied bie hom thoes. Mit t klokje op twinteg over vare, vond Kees t n week of wat leden tied om dij tied te verzetten, mor hou hai ook aan t wieltje aan bovenkaante draaide, tied draaide nait mit. Bleef zo ast was. Twinteg over vare.
Veul verstand van techniek haar e nait en in gedachten al op weg noar klokkenmoaker, vuil zien oog aan binnenkaante van dekseltje op n riege sievers. Dudelke sievers. t Leek hoast alsof ze doar guster pas ingraveerd waren. t Riegie mit getallen, vieve op n rij netjes onder mekoar zee hom niks:

34 – 05 – 26
58 – 11 – 18
95 – 07 – 11
25 – 01 – 23
00 – 00 – 00

Hai was verbolderd. Lamsloagen. Was dit n soort gehaimtoal, n spesioale kode of doodgewoon …… doodgewoon, gewoon dood …. en in ain ongedaild helder moment, alsof aine hom in t oortje fluusterd haar, begonnen sievers veur hom te leven, kregen n betaikenis.
Dit waren gain gewone getallen. Dit waren joartallen, in omgekeerde volgorde. t Eerste joartal, 26 mai ‘34 zee hom niks, 18 november ’58 des te meer.
Op 18 november 1958 was zien opa oet tied kommen. Hai was dou zes joar, mor aan opa’s overlieden het hai best nog n bult, allewel voage herinnerns. Doatem van 11 juli 1995, staarfdag van zien voader, ligt hom nog vers in t geheugen, mor 23 jannewoarie 2025 bezörgt hom n doodschrik.
‘Ligt bie leven joen ìnde al vast?’
Kees begon zok in alle eernseghaid òf te vroagen, of aine meschain n lugubere grap mit hom oethoalen wol. Eerste drij regeltjes haren op elk mement noa pabbes overlieden deur elke juwelier of klokkenmoaker ingraveerd worden kind. t Waren bekìnde joartallen. Welke grappenmoaker hom dit kunstje flikt haar en t klokje zo vernaild haar mit n toukomstege, onveurspelboare staarfdag, dij wol hai wel geern even veur de borst griepen.
‘Gloazenbolkiekers heuren op kermis,’ besloot hai dizze gedachtengang en om joarkalender van 2025 al in te vullen kwam nait bie hom op. Hai was nait gek en hai klapte vergrèld dekseltje dicht. Vast van plan om t klokje veur ains en veur aaltied onder t stolpje te bewoaren.
Dij nacht dreumde hai n roare dreum.
n Dreum?
Dreumen binnen bedrog, de film dij dij nacht aan hom veurbietrokken is, was zo realistisch as mor meugelk. Weer waren zien ollu op veziede, weer kwam t kevort op toavel te liggen en weer haar zien voader t hoogste woord voerd en haar heur oet de douken doan, dat zai wel aan n poar nije fietsen tou waren.
Volgende mörgen aan t ontbijt het e zien vraauw over zien nachtelke ervoaren verteld. Toch bleef hai mit n vroagtaiken zitten.
‘Kistoe die nog herinnern, wat pabbe bie t òfschaaid zegd het,’ vruig e zien vraauw.
Dij begon te lagen.
‘Wie stonden achter t hoes en keken nog es noar onze olde brakkies, mor ainegste wat ik mie nog herinnern kin, is dat e eerst op zoadel van dien fietse sluig en wat e aans nooit doun zol, hai het ons dou allebaaide n haand geven.’
Kees kraabde zok wat bedenkelk op t achterheufd.
‘Het hai dou nait zokswat zegd as: Soms is t gewoon tied om òfschaaid van t olde te nemen?’
En op t zulfde mement schoot hom as n lichtflits deur d’gedachten:
‘Den het mien voader dat onherroupelke van dij getallen dus ook waiten.’
Ain ding was wel zeker, hai mos hierover hail snel zekerhaid hebben.

Dijzulfde dag is Kees op fietse noar zien olde moeke reden en het heur recht op de man òf vroagd:
‘Kinnen ie joe nog herinnern, wat joe de dag veur pabbes overlieden doan hebben en wat ie besproken hebben?’
Zai het hom dou verboasd aankeken, mor zee zunder oarzeln:
‘Pa was dij dag hailemoal van slag en dat was toch aiglieks niks veur hom.’
‘Hou mainen ie,’ zee Kees verwonderd.
‘Hai mos en hai zol dij dag bie die op veziede om t kevort mit geld aan die te geven. Ik kon hoog en ik kon leeg springen en zeggen, dat t mie de volgende dag beter oet kwam, hai huil vout bie stok. Doe most dij dag t geld hebben.’
Zai keek hom noa dit, veur heur laange reloas wat verdraiteg aan en zee dou:
’t Was toch net of hai n veurgevoul haar, dat t de volgende dag nait meer kon.’
Hou vervelend t ook veur zien moeke was, hai mos nou deurvroagen. Hai wol zeker waiten of de woarhaid dij e zokzulf aanproat haar ook de echte woarhaid was.
‘Mam, waiten ie nog van vrouger, dou opa oet tied kommen is. In 1958.’
Zai keek hom eerst wat ongeleuveg aan, mor zien vroagerij zette heur op n bepoalde menaaier wel aan t denken en hai kon aan heur zain, dat veur t eerst in heur leven deuren oet t verleden opentrokken wuiren, dij tot dat moment sloten bleven waren. Toch bleef ze veureerst op n òfstand en vruig:
‘Hou bedoulst.’
‘Is der in dij tied ook wat biezunders veurvalen.’
Ondanks heur geheugenproblemen was heur antwooord direct, mor ook konfrontaaiernd. Veur Kees.
Ze begon n hail verhoal te vertellen over n lainen, dij zai en pa bie opa òfsloten haren bie t kopen van heur eerste hoeske. t Verhoal kwam mie nait onbekìnd veur. Hai haar t wel voaker heurd, van zien pabbe, mor den in n hail andere soamenhang. Zai besloot heur verhoal den ook mit d’opmaarken:
‘.. en n dag veur zien overlieden kwam d’oldheer soavends bie ons langs. Allaind. Oma was thoes bleven. Hai wol allendeg even melden, dat e ons overblievende schuld van f 400, – kwiet schol. Wat waren wie bliede mit ons baaident. Moust nait vergeten, dat t doudestieds in de viefteger joaren n armoudeg bestoan was en 400 gulden was dou n bult geld.’
Zai was even stil. In heur gedachten ging ze n zesteg joar terogge en d’emootsies van dij tied waren van heur gezichte òf te lezen.
‘En de volgende dag was e overleden,’ besloot ze mit n triesteg gezicht heur verhoal.
Dou hai dij middag weer noar hoes tou fietste, drong de betaikenis van heur woorden pas echt tot hom deur. Hai vruig zok òf of zien moeke wel deurhad het dat ze hom twij moal t zulfde verhoal verteld het. Mit t ainegste verschil datter 37 joar tussen zat. Hai was der in elk geval van overtuugd, dat zien opa aan t ìnde van zien leven dus ook wos, dat e gain dag meer wachten kon om belangrieke zoaken te regeln. Net as zien pa t hoast wel zeker waiten het, dat e 10 juli wat regeln mos, omdat t de volgende dag nait meer meugelk was.
Kees is zok bewust, dat hai van stond òf aan mout leven mit de waitenschap, dat t leven, zien leven dus veurbestemd is. Dat hai, behaalve ainegste zekerhaid dij n mìns het, dat e staarvelk is, ook wait wanneer zien leste dag aanbroken is. Binnenkaante van t zakallozie het nou al twij, weschienlek al drij moal zien veurspèllende weerde loaten zain. t Gezegde van zien pa, aarven is n beetje staarven, het doarmit veur hom persoonlek n totoal andere inhold kregen.
Thoes wist t klokje nog onveranderlek twinteg over vare.
Kees let dat mor zo. Aan de tied vaalt niks te draaien.
En de rest van zien leven kin hai zok òfvroagen, of en as e besloet, dat t zo wezen mout, hou hai zien zeun vertellen mout over dit gehaim.
‘Meschain dou k t wel net zo as mien pa en mien opa doan hebben en hold ik dit grote gehaim veur miezulf.’
Hai het ain gelok, 23 jannewoarie 2025 is nog n hail ìnde vot.
juli 2021