t Gehaim

‘As t mie doar in hoes komst, breek ik die baaide bainen.’
k Was glad van slag van pabbes opmaarken. t Paasde hailemoal nait bie zien netuur om zokse roege woorden te broeken. Hai haar mie ja nog nooit mit ain vinger aan west, loat stoan dat e mie baaide bainen breken wol.
‘k Heb ja allendeg mor n bouk van hom laind,’ heb k vervast oetroupen.
Omdat n diskuzzie mit mien voader nait gebrukelk was, wuir der verder nait over proat. Noavroag bie mien mouder leverde allendeg mor n onverschilleg scholdertrekken op. t Rezeltoat was dat ik mit n gevoul van grote onzekerhaid zitten bleef.
Hai leek mie n normoale, vrundelke olde man. Wat veural opvuil, hai was n bedachtsoame proater.
‘Kiek, mien jong,’ zee e, as k hom in zien verwoarloosde toene aan zag kommen sjokken, ‘k heb nog n bouk veur die, dijst vast wel groag lezen magst.’
In t begun haar k doar nog wel oardeghaid in. Ook al was k n regelmoateg bezuiker van bibeltaik op houk Scholtenswieke, meschain wol k hom nait teleurstellen. t Waren olde, vergeelde bouken, mit echt zo’n geur van vergankelkhaid en ook nog in n olde spellen, dij t lezen der nait makkelker op muik. Tot t mement, dat pabbe t ketakt mit d’olde man op schaarp zet haar, haar k doar gain bonk in zain. t Woarom van t verbod bleef veur mie ondudelk.
Hai woonde mit zien vraauw in t grote, dubbele hoes aan t daip. Hai was doar gewoon blieven wonen, dou buren besloten haren om onder n aander dak te goan wonen. Wie keken vanòf Komnijsterwieke tegen achterkaante van t hoes aan. Volgens mien pa was t n verwoarloosde boudel en t hoes riep veur de sloop. Ik keek doar as negenjoareg knuppeltje hail aans tegenaan. Aangekondegde bainenbrekerij zat mie nait lekker, mor t was wel d’oorzoak dat de man veur mie onbewust in n hail aander, min of meer ongunsteg daglicht kwam te stoan. Bouken, dij e mie te lain aanbo, konden nait d’reden wezen, dat mien pa zo’n òfkeer tegen dij olde man ontwikkeld haar. As k echte reden waiten wol, zol k zulf op onderzuik goan mouten.
n Poar doagen noatied bin k in t lege, olde hoes noar binnen slopen, dou in de keuken n klapperende kelderdeure plöts mien aandacht trok. Net dou k klinke vastpakken wol, ging e as vanzulf open.
De schrik was zo groot, dat mien hulpgeroup mie achter in de keel stoeken bleef. As aan de grond vastnoageld ston k inains oog in oog mit de man. Hai laagde zien filaine laag en zee op zien aigen zeurderge menaaier:
‘k Docht al aine te heuren en k haar lestent al tegen vraauw zegd, dat kirreltje van Komnijsterwieke lopt regelmoateg bie d’buren over dele.’
Vanòf bovenste tree van trappe gloop e even om zok tou en dou e gain aander mìnsen zag, luip e noar t aanrecht.
‘Komst hier dus wel voaker.’
Ik was nait zo’n goie gesprekspartner en omreden dat hai t bliekboar neudeg von om zien aigen binnenkomst te verkloaren, luit e der votdoadelk op volgen:
‘As k zin heb in n sigaret, loop k hier even noar tou.’
t Was ongelogen. n Schuddeltje oet aanrechtkastje bewees zien geliek. Der lagen al meer peukjes op.
‘Mien vraauw kin nait zo best meer tegen rook en den goa k, net as doe maisttied even bie d’buren op veziede.’
Hai laagde zachies in zokzulf en dou e n deuske luzivers oet boksembuutse huil, haar ik even tied om over dizze vrumde ontmouten noa te denken. Hai mout mien kopschraberij zain hebben, want vanachter n wolk sigarettenrook zee e plöts:
‘Wolst mie wat vragen?’
Joa, k haar genog vroagen, mor om op dat mement de goie vroage te stellen von k nait zo makkelk. Stommetje speulen leek mie gain optie, dus zee k vezichteg:
‘k Mag aiglieks nait mit joe proaten.’
‘Dat hebben dien ollu die zeker verboden.’
Hai vruig t op n vrundelke, belangstellende menaaier, dij k nait recht begreep. Hou kon hai nou waiten, dat mien pabbe elk ketakt mit hom verboden haar.
‘Zol k die es wat zain loaten,’ zee e op n nijsgiereg moakende menaaier.
Mien verwondern mout hoast van mien gezichte òf te lezen west wezen.
‘Loop mor es mit mie mit.’
Zunder ook mor ain keer der over te prakkezaaiern, bin k achter d’olde man aan keldertrappe òfdoald. Konst doar bienoa rechtop lopen en ook al was t redelk duuster, toch konst dudelk zain dat t n grote kelder was.
‘Kiek,’ wees e mie, ‘hier zit n gat in de mure.’
Wat ik zag was doadwerkelk n gat van wel n vaarkante meter, woar wat voel lamplicht deurhìn scheen.
‘Dit gat zit der al sunt t begun van d’oorlog.’
En zunder woord of wieze stapte d’olde man deur t gat hìn. Tegen alle woarschaauwens in, bin k hom toch achternoa goan. Bie t licht van n klaain peertje is e dou begund te vertellen:
‘Dit gat was allendeg mor veur noodgevallen, heur. Mocht t zo wezen, dat Duutsers zok t in de kop hoalen zollen om bie mie in hoes noar onderdukers te goan zuiken, den konden ze nog aaltied via dizze vluchtroute ontsnappen.’
‘Wos joen buurman der van, dat joe hier n gat in d’keldermure moakt haren?’ hervon ik mien sproakvermogen n beetje.
Hai begon te lagen en begon veul radder as k van hom wìnd was verder te vertllen:
‘Zeker wel. Hai haar aan zien kaante van t gat, net as ik traauwens, n grote kaaste stoan, dij makkelk even opzied schoven worden kon.’
Even mos k dou aan Anne Frank denken. Haar meester lestent nait n verhoal verteld, dat Anne Frank en heur femilie verbörgen wuiren op n stee achter n boukenkaaste, dijst ook wegschoeven konst.
‘Dus ie hebben hier in de kelder ……’
‘Onderdukers verstopt.’
Veur t eerst zag ik dat e nou hail eernsachteg keek, n beetje òfwezeg en dou e kop schudde leek t net of e dij herinnerns van zok òfschudden wol. k Begreep nait recht woarom. As e nou toch begonnen was mit vertellen over oorlogstied, woarom muik e t verhoal den nait òf. Verder vroagen dus k nait. Ainegste wat e nog lösloaten het, is d’opmaarken:
’n Dik joar hebben z’hier zeten.’
t Waren min of meer de leste woorden dij we mit mekoar wizzeld hebben. Hai kon redelk tevreden weer noar zien vraauw terogge goan, ik bleef mit t voage verhoal mit n bult prakkezoatsies zitten. Doagenlaank heb k twieveld of ik t verhoal van veronderstelde onderdukers aan mien pabbe vertellen kon. Reden dat ik besloot t nait te doun, staait in eerste regel van dit verhoal vermeld.

Zummer van 1962 was n waarme zummer. t Luip al tegen de grote vekansie, dou slopers t olde hoes aan daip binnen begund òf te breken. Ainegste bewoners van t dubbelhoes waren in t veurjoar al verhoesd noar n aander stee in Pekel.
t Sloperswaark het n dikke weke duurd en ik heb waarksoamheden van dag tot dag volgd. Dat t hoes, zoals pabbe voak zee, riep veur de sloop was, mog den woar wezen, van binnen was t aal degelk spul. Dat bleek wel op bouldag. Op n zotterdag binnen aal dij holten baalken en planken, in de grote toene, sorteerd op dikte en lengte, verkocht.
Tiedens t ìnde van de sloop bin k op n oavend nog even stiekom over t muurtje sprongen en bin k wezen kieken. t Hoes was al tot de grond tou òfbroken, allendeg boetenste keldermuren stonden nog overinne. In t heldere licht van dij mooie zummeroavend heb k n biezundere ontdekken doan.
Op d’olde stainen waren behaalve letters en getallen ook n n haile riege streepkes krast. k Heb ze teld. Persies 74. De letters zeden mie niks, bin k traauwens ook weer vergeten, cievers stoan mie wel in hazzens grift, 221243. Zol t n doatem wezen? Over de 74 streepkes heb k mie de kop voak genog broken. As doar echt keldergasten zeten hebben, hebben ze den de doagen of weken teld? As t weken binnen, hebben doar den sikkom anderhaalf joar mìnsen bivakkeerd?
In t bouk van Dick Kuil heb k joaren leden n moal lezen datter in Twijde Wereldoorlog 110 onderdukers in Olde Pekel west binnen. Noamen en ploatsen ontbreken in dat verhoal.
Mit de sloop van t olde hoes is de veur mie zo gehaime, gehaimzinnege kelder ook verdwenen. Allendeg mien verhoal van kelderontmouten mit de man woar k aiglieks gain ketakt mit hebben mog, is overìnnne bleven, net as aal dij vroagen, dij dijzulfde man oproupen het en weschienlek nooit beantwoord worden.
20210504