t Nut van kranten

t Was vanmörgen hail vroug, dou klep van braivenbuzze klepperde. Of was t loat in de nacht.
‘Vaar vievenviefteg,’ wees t digitoal wekkertje. k Heb gelegenhaid aangrepen om n vrouge plas kwiet te roaken.
‘Kist nog wel drij uur deurdoddern.’
Ongevroagde mainens kin k ook op dat vrouge uur missen as koeskillen. De vroag, dij mie in t körte dommelmement tussen terogkomst in laauwwaarm koeltje in Loakenstroat en t langsoam weer òfglieden in dreumsloap bezeg holden het, was:
‘Bin k wakker worden van krantenbezörger of was mien innerleke plaswekker oorzoak van lichte slumerns.’
t Waren, veur zover k mie herinnern kin, gain wereldschokkende antwoorden, dij zok stok veur stok aandaind hebben.
Net as inhold van kraant. Nijs wordt soavends al veur 12 uur drokt. Oavendmìnsen lopen den ook grote kans, dat ze volgende dag old nijs veurschuddeld kriegen.
Wie nemen tegenswoordeg smörgens rusteg de tied om Dagblad oetgebraaid aan keukentoavel deur te nemen. k Mout der bie zeggen, as we niks aans omhanden hebben. Ik zulf bin der maisttied in vief menuten deurhìn, mor dat komt omreden ik aaltied n vervelend kirreltje op scholder heb, dij mie aingoal in t oortje fluustert, dat ik opschaaiten mout. Joa, Joager.
Schaait n mörgenkraante in veul gevallen zien doul nait veurbie. Elkenain dij smörgens aan t waark mout, het toch gain tied om kraante te lezen. Den hest toch aander dingen aan de kop. Ik lees, ook al waark ik nait meer, soavends de kraante. En, de zotterdagkraante lees k op zundag. As je eerste zin van dit stokje lezen, waiten je nou dus ook, woarom k zoveul aandacht aan tiedstip van bezörgen bestee.
n Onderwaarp, woar k aiglieks niks mit neudeg heb, mor dij mie wel mit n brandende vroage opzoadelt is de vroag, woarom zoveul mìnsen kraante opzeggen.
‘Juvvraauw, k wil groag de kraante opzeggen,’ zee de man.
‘Nou begun den mor vast,’ zee telefoniste.
k Goa verder nait op eventuele antwoorden in, omdat ik den te ver van t onderwaarp – t nut van n kraante – òfdrief. Vrouger was kraant echt n onmisboar onderdail van n hoesholden. Mien mouder bevubbeld haar hom nait groag missen wild.
Zai broekte kraante om heur naaipetronen op òf te taiken en as jurk, rok of mantel kloar was, wuiren dijzulfde klaaier in krantenpepier wikkeld en kon ik op fietse bie d’mìnsen langs om t pakje òf te levern.
In wintertied muik zai kolenkaggel aaltied aan mit törf op n loagje kranten. t Was n geduldwaarkje en as ik smörgens verkleumd en hongerg van bère kwam en begon te jeuzeln, dat t nog ieskold in koamer was, stuurde ze mie gewoon weer terogge noar bère. Nee, zai luit zok deur mien gezemel de kaggel nait aanmoaken.
In zummertied kwamen kranten bie zunschienweer ook goud van pas, as bloumenbeschaarmer. k Zai de vergeelde kraante nog wel liggen over zungevoulege begonioa’s en anthuriums.
t Muik nait oet in welk joargetiede, mor as der behongen worden mos, wuir der eerst mit stiefselkwast n loage krantenpepier op mit jute bespannen muren klaaid.
Krantenpepier was roofgoud, doar most zuneg op wezen. t Ging der soms den ook haard om heer. Zoals dij aine keer, dou k n stoapel kranten oet törfhok stolen haar om doar pieltjes veur mien bloaspiepe van te draaien. Netjes volden, netjes òfscheuren, want moeke om n schere vroagen, dus k nait. Den haar k mit wotter noar dokter mouten. Dat ik as doader toch pakt wuir, was mien aigen domme schuld. Omdat stroat vol lag mit òfschoten en òfkeurde pieltjes, was dat nait zo stoer terogge te redenaaiern. Stroatvoel was traauwens nait t probleem; dat wie op t schiethoeske nou gain reepkes pepier meer veurhanden haren, was slimmer. Dou k soavends op bère lag en k pabbe en moeke deur dunne muren heurde proaten over mien pepiervergraimerij, heurde ik mien moeke nog vergrèld zeggen:
‘Zolst hom toch achter behang plakken.’
Dou k volgende dag noar visboer Moek mos om veur n gulden gebakken vis op te hoalen en zien vraauw bestellen inpakken wol in kraante, zee k:
‘Dou der mor n ekstroa kraante om tou.’
Zai het mie dou hail vrumd aankeken, wait ik nog wel, mor k haar mien taimke al kloar:
’t Is n hail ìnde rieden noar Komnijsterwieke en mien poabbe holdt nait van laauwe vis.’
Mit tegenzin en duusterkiekende ogen het ze aan mien verzuik voldoan. Ik kreeg der n kraante ekstroa om tou. k Haar toch ook nait zeggen kind, woar wie visboers pakpepier veur neudeg haren.
Den haar ze, denk ik, echt vrumd keken.