Hinderk

t Is dit joar 53 joar leden dat Hinderk verdwenen is. Der binnen lu, dij zeggen, dat e verdronken is. Aander lu beweren dat je zokswat nait stellen kinnen, omdat der nooit aineg bewies van verdrinken boven wotter kommen is, nait van Hinderk noch van aander bewiesmattrioal. Hinderk, dij zo van zwemmen huil verdronken? t Liekt hoast te gek veur woorden. En om den te bedenken dat hai n poar joar eerder nog zien grootste triomf vierd haar. In t zwembad.
Hai was as jonge knuppel aaltied al in en bie t wotter te vinden. Zwemmen in t netuurbad vlak bie t dörp was zien lust en zien leven. Mor as swinters t zwembad sloten was, zat hai ook rusteg in t zulfde wotter viskes te vangen.
‘Veur mien verzoameln,’ zee e den.
Woar aander kinder sukerzakjes, possegels en olde munten verzoamelden, verzoamelde hai netuurviskes. Tenminnent zo nuimde hai dat. Achter zien hoes haar zien voader n grote viever groaven, aan d’randen mooi òfzet mit törven. Veur d’inrichten haar Hinderk zien pabbe nait neudeg. Dij haar doar ook gain sjoege van. Hinderk wel. Binnen t joar haar hai doar n netuurleke viever mit mooie, bluiende lelies, aander schiere wotterplanten en n stok of wat viskes in.
‘As t mor zörgst dast n goud evenwicht in t wotter hest,’ het e ons wel es doceerd. Nait dat wie veul begrepen van zien verhoal over zuurstofplanten en houst wotterkwaliteit op paail holden most. Doarom zat hai dus hoast zummer en winter in t zwembad. Summers om te ploetern, swinters in doodse stilte om aal dij biezundere viskes, dij mit t daipwotter in en oet t zwembad zwommen, te verschalken.
t Zwembad, woar hai in zesde klas van legere schoul mìnsen aan d’kaante n stoeke van schrik bezörgd het. Hou dat kwam?
Elk joar wuir der tussen scholen n zwemwedstried organiseerd. n Wedstried woar onze school nooit, mor den ook nooit n pries won. Mor in ’64 was t aans. Dou haren wie Hinderk en lössies zwom hai zok in aanloopwedstrieden noar de finoale. Van de viefteg meter. t Was drok aan mìnsen, dou t woarschaauwensfloitje van scheidsrechter klonk. De zenen gierden ons en alle aanwezegen deur de ströt. Hinderk haar doar gain last van. Hai ston zulfverzekerd op startblok twij en leek zok naargens drok om te moaken. Ook nait dou scheidsrechter ruip:
‘Op uw plaatsen.’
Hinderk bleef rechtop stoan en stoef veur zok oetkieken.
‘Zol e hom nait heurd hebben?’ zeden wie tegen mekoar. Gerust over t vervolg waren wie nait. Wie haren t al zain, Hinderk haar goie tegenstanders.
‘Moust hom doar nou es mit zien suffe kop stoan zain,’ toeterde Tonko, veuls te haard in n hoast doodstil zwembad. Mit Tonko’s leste woord klonk tougelieks ook t startschot, woardeur wie gain tied meer haren om Tonko n flere te verkopen, omdat aal onze aandacht noar startblokken trokken wuir. Wat wie doar zagen, was hoast mit gain pìnne te beschrieven. Vief lege startblokken, vief wotterfonteinen en n ainzoame Hinderk op startblok twije. Woar hai t besef weghoald het, waiten wie nait. Weschienlek het aine hom n stöt geven of meschain even tegen hom roupen, mor inains leek e wakker te worden en schoot dou as n broenvis t wotter in.
Konden wie nou opgelucht oademhoalen?
Nee dus , want tegenstanders lagen al sikkom n haalf zwembad veur.
‘Dat hoalt hai nooit meer in,’ jammerde Tonko. Dit keer kreeg e weer gain aandacht omdat wie mit nander over raante keken woar Hinderk weer boven kommen zol. Intussentied waren d’veursten al hoast bie t keerpunt, dou in de nog aaltied lege boan twije n fontein van wotter omhoogspoot, wie in n flits in t wottergeweld Hinderk zien wit-swaarte badmutse ontdekten, Hinderk aan zagen tikken en hom op t zulfde mement weer zagen verdwienen in t donkerbroene wotter.
‘Hinderk ligt veur,’ gilde Tonko en wie sluigen hom van plezaaier en geleden ellìnde op de scholders, dat hai der n pienleke trek van op gezichte kreeg.
Haalverwegens leste 25 meter is Hinderk weer boven wotter kommen, het in n sierleke staail zien leste metertjes zwommen en is glansriek as overwinnoar oet t striedpaark teveurschien kommen.
Hinderk wuir op dizze menaaier winnoar van de grote finoale en onze school veur t eerst in de geschiedenis bewoarder van de grote wizzeltrofee. En k duurf te zeggen, wie as leerlingen, mor ook t onderwiezend personeel waren hoast nog trotser as Hinderk zulf.
’t Was n floitje van n cìnt,’ zoals hai onderkoeld reageerde.
En toch heb k mie noa dij zwemwedstried wel es òfvroagd of der in dij tied, tiedens de grote finoale al gain trekken woarneemboar waren van t grote drama, dat zok loater òfspeulen zol.

Op t veurtgezet onderwies leek in t begun mit Hinderk alles op rolletjes te goan. Leek, want noa n poar moand veraanderde Hinderk mit de dag. Woar e aans noa schooltied nog wel es boeten kwam, doar was t noa n zetje:
‘Ik goa dammeet eerst mien hoeswaark moaken.’
Goud van Hinderk, netuurlek. Eerst dien waark en den speulen, mor al snel bleek, dat der meer achter zat. t Kwam nait van Hinderk zulf, mor van zien mouder, dij regelmoateg bie ons over d’vlouer kwam en mit n eernsachteg gezichte mien mouder vruig:
‘Is joen jong noa schooltied ook aaltied zo mui?’
Omdat je aan lekenproat waineg hebben, is ook dokter insaaind. Dat dit bezuik d’opmoat worden zol noar n laank en ingewikkeld onderzuik in t Academisch in Stad, dat haar gainaine veur meugelk holden. Zo’n sportieve kwoajong, dij n haalf joar leden nog sterren van d’hemel zwommen haar in n zaikenhoesbère, was nait allendeg onveurstelboar, mor ook angsteg. Mor t leven gaait deur, de school vaargde meer dan normoale aandacht en Hinderk kwam ongemaarkt in t vergeetbouk terechte.
Nijs over Hinderk kreeg ik maisttied van mien mouder en dij haar t weer van zien mouder. Op n oavend hebben mien ollen mie even apaart nomen en hebben perbaaierd t verhoal aan mie oet te leggen:
‘Hinderks liggoamstemperatuur bliekt veuls te leeg te wezen en zien longfuncties nemen mit de dag òf. De professoren binnen baange dat dit te moaken het mit slechte waarmtereguloatsie van zien hoed. n Hoed dij hail aarg schilverg wordt en doar is gain zaalve aan te strieken.’
De vroag dij veur mie overbleef was, hou vertel ik dat aan mien klasgenoten. Gelokkeg huifde ik dij drumpel nait over, omreden dat Hinderks olden n braif stuurd haren aan school. n Braif, dij deur klasseleroar Van Houten van a tot z besproken is in klazze. Dat hai der min of meer n biologieles van moakt het, is vanoet zien situoatsie veurstelboar. En ik, ik kreeg t zulfde verhoal, mor den nog wat oetgebraaider veur n twijde moal te heuren. k Zai mie nog zitten in klazze. Links achteraan, op t stee, woar eertieds Hinderk aaltied noast mie zeten haar en woar nou n lege plek was. Wat mie van Van Houtens verhoal aaltied biebleven is, is mien koppeln van t beeld van Hinderk op dat startblok in n kolkend zwembad aan zien verhoal. De braif zörgde veur meer vroagen.
‘As zien bloud langsoamer stroomt, goan zien hazzens den ook langsoamer waarken en prat e den ook nait zo vlog ….. ?‘ t Was Jantje Kleywegt dij opstoan was en dit noar veuren brocht.
Wie keken heur aalmoal stomverboasd aan en dou noar Van Houten.
Dij knikde.
‘Dus …. , dus .. leeft Hinderk nou aiglieks net as n vis,’ zee Berend Oldenziel.
‘Of as n kikker,’ zee Van Houten.
En hai ging deur:
‘Joe snappen nou dus wel, dat Hinderk allendeg nog in joen wereld leven kin, as e zok aaltied dik aantrekt. Winter en zummer. Of t nou kold is of waarm. Zien temperatuur mag nait beneden n bepoald minumum kommen.’
Wel haar nou zo wat verwachten kind.
Hai haar ons dij mörgen net zo goud vertellen kind, dat de Marsmannetjes op oarde aankommen waren of dat je mit n tiedmesjien noar t verleden raaizen konden. Gain van dizze onderwaarpen was zo ongeleufelk op ons overkommen as dit verhoal over Hinderk.
En de vroage was of wie doar wel mit leven konden.

Hinderk het dat eerste schooljoar nait meer in d’klazze west. Onderwies kreeg e wel. In t zaikenhoes van n leroar van zaikenhoesschool. Woar wie hom en hai ons volledeg kwiet was, was ‘Hoantje’, zoals hai meester De Haan nuimde, zien steun en touverlet in donkere tieden. Loater het e mie nog wel es oetstokt:
‘Hoantje was aiglieks wiskundeleroar en omdat hai dat zo interessant von, deden wie waineg aans as wiskundesommen moaken.’

In t twijde joar op ULO is Hinderk langsoamaan weer terogge goan noar schoolbanken. Soms was e der n poar doage, den weer n weke nait. Mor ook aan onregelmoateghaiden kinnen je wìnnen. Net as dij moal, dat e mitwol noar gimmestiek. t Was mooi weer en hai zat bliekboar goud in zien vel en t was doarom dat e lagend zee:
‘k Wil wel es zain, of joe zo’n goie conditie hebben,’ mit de noadrok op joe, bie t vertrek noar t sportveld.
Dou wie in onze sportklaaier begonnen aan n pertijtje slagbal, ston hai in zien winterjaze en braaien mutse aan d’kaante. Dat gymleroar Gankemoa, mit alle goie bedoulens op zok, apaart veur hom n stoule hìnzet haar, bleek nait neudeg. Hai het gain mement kont aan stoule had. As n iesbere het e aal wat hìnneweer lopen, gaf soms slagknuppel aan slagman en presteerde t zulms om òf en tou achter n bale aan te lopen. Wie wozzen nait wat we zagen. Hinderk dee aiglieks, ook al was t wat krummelwaark aan d’ziedkaante, gewoon weer mit.
‘Wolst ook n moal sloagen,’ het Gankemoa zok op n zeker mement overhoalen loaten te zeggen. Joa, dat wol Hinderk wel.
‘Den slagst doe en gaait Leentje Blaauw veur die lopen.’
t Was Hinderk best noar d’zin. Om zo’n ìnde te lopen zag hai toch nait zitten. Leentje het dij mörgen veur t eerst van heur leven n homerun moakt en noa de geweldege klap van Hinderk was dat ook nait zo roar. Alle aandacht ging den ook oet noar Leentje mit heur spillebeentjes. Wat wie nait zagen, was dat Hinderk veur t eerst dij mörgen op stoule zitten ging. Zien geloatskleur was zo graauw as t schoem op Pekelderdaip mor wezen kon in dij dagen. En zien ogen gaven mor ain bericht deur …. Angst.
‘Wat overkomt mie ?’ zeden dij baange ogen.
Soavends bin ik nog even bie hom west. Hai lag op divan in koamer, mor was goud aanspreekboar. Goud monter zulms.
‘Hou kwam dat nou?’ wol ik waiten, ‘deest toch nait zo veul biezunders. Ain klap en dat wast.’
Hinderk en zien moeke mozzen baaide lagen.
‘Joa, zo astoe t vertelst, klinkt t ook hail gewoon, mor de woarhaid gaait wat daiper.’
Hinderk steunde op zien aarms en ging der dou even goud veur zitten.
‘Dij klap was ook nait t aargste. Woar t om ging, was de emootsie noa tied. Den begunt mien haarte sneller te kloppen, woardeur mien bloud sneller begunt te stromen.’
‘Den zolstoe ja n rooie kleur kriegen mouten,’ zee ik verwonderd, ‘mor doe wast ja zo graauw as mien moeke heur schurreldouk. Kirrel man wat bin ik van die schrokken.’
n Zetje was t stil. Ik keek Hinderk en zien moeke es aan. Baaiden wizzelden es n blik van verstandholden mit mekoar. Wel zol dit goan vertellen. Zien moeke begon:
‘Kiek, mien jong, bie Hinderk waarkt de hypothalamus soms nait en soms aansom. n Stoer woord, mor ik kin t ook nait helpen. Zo hebben ze ons dat ook verteld in t zaikenhoes. Dizze hypothalamus is de regelateur van de waarmte in ons liggoam.’
‘n Soort thermostoat?’ zee ik.
‘t Is n thermostoat, mor bie Hinderk waarkt e soms net verkeerd. Zo as vanmiddag. Dou het t apperoat docht, t liggoam wordt te waarm, ik mout zörgen dat t òfkoelt.’
Ik begreep der gain snars van.
Zien moeke zag dat:
‘As t liggoam te waarm wordt, zetten oaders oet en bie Hinderk gaait t den net aansom. Ze trekken dichte. Doarom haar e t zo kold.’
Dij nacht heb ik nait goud sloapen. En veul dreumd. Dreumen woarin Hinderk de hoofdrol speulde: Hinderk op t ereschevot mit n bontjaze aan en n swaart-witte beremutse op de kop, Hinderk as strenge wiskundeleroar, dij mie op t matje ruip, omreden ik haar de stellen van Pythagoras nait goud toupaast, Hinderk mit n grote thermostoatklokke veur t lief, woar e aal mor aan draaien bleef. In t kört, n nachtmerrie.
De volgende mörgen kwam ik den ook geradbroakt op school. En wel zat der monter en goud oetgerust noast mie?
Hinderk.

t Is roar om te zeggen, mor noa dizze roake klap bie gimmestiek is t baargòfwoarts goan. Hinderk kwam op t lest nait ais meer ain dag in de weke op school. Zo kon t beuren, dat wie ook in t twijde joar ongemaarkt òfschaaid namen van Hinderk.

Zo kwam in sneltraainvoart de grote vekansie. k Wait nait of elkenain mit vekansie ging, mor Hinderk bleef thoes. Allewel, dat is nait hailemoal woar. Zai binnen ain dag noar Gaithoorn west.
‘Wie goan doar vizzen en waist wat we ook doun goan?’
Ik kon t al hoast roaden.
‘Wie goan mit zo’n bootje over t grote meer voaren.’
n Punter wos ik hom te vertellen.
‘Joa, zo nuimen je zo’n bootje.’
Hai vertelde nog enthousiast over de film dij e zain haar van Bert Haanstra.
‘Dij is ook opnomen in Gaithoorn,’ zee e.
‘Stuurst mie nog n koartje?’ was t leste wat ik hom vruig.
‘Komt veur mekoar,’ was doarop zien stelleg antwoord.
Dou begon veur ons baaident de vekansie.

Ik heb Hinderk nait weer terogge zain.
n Koartje heb ik nait van hom kregen, wel van zien ollu. n Wit koartje mit n swaarte raante der om tou:
Tiedens de vekansie is deur verdrinking om t leven kommen onze zeun

Hinderk

Op dij aine dag, dat Hinderk en zien femilie noar Gaithoorn gingen, was t smoorhait. Van t vizzen is dij dag niks terechte kommen. t Was der veuls te waarm veur.
Zien pabbe haar bie t kaffee n punter huurd. Veur n haile dag. Brood en aander bikkerij haren ze ja genog bie zok in tazze. Noa n uur voaren, wuir besloten om even aan te leggen bie t aailandje midden in t meer. Dekens wuiren oetrold en t eterij wuir op t klaid hìnvlijd. Hinderk haar nait zo’n honger. Hai haar meer zin in zwemmen.
‘Wel gaait ter mit?’ haar e oetdoagend zegd.
Nee, pabbe en moeke haren nog nait zo’n zin.
‘Vezichteg, mien jong,’ haar pabbe nog zegd. Hai haar hom nog woarschaauwd veur t drokke zaailverkeer op t meer.
Mor Hinderk haar n doek in t wotter nomen. En hai was aal wieder van t aailand weg swommen.
‘Dut e dat ter nou om?’ haar zien moeke angsteg tegen heur man zegd.
Zai was in heur ellìnde begonnen te roupen:
‘Hinderk, Hinderk!’
Mor zai kon roupen wat ze wol, Hinderk kwam nait weerom.
Plietsie en brandweer binnen wel drij doage in de weer west om noar t liggoam van Hinderk te zuiken.
‘Hai is verdronken,’ was de mainen van plietsiekommedant.
‘Weschienlek is e aargens achter hoaken bleven. Meschain dat e deur de stroom lösroaken kin. Mor zekerhaid kin k joe doar nait over geven.’
En t haile meer leegpompen op zuik noar de verloren zeun? Wel mos doar over beslizzen?
t Was n triestege bourel.
Net as de plechteghaid veur zien òfschaaid.
Hou ik mie vuilde tiedens dij plechteghaid? Minder verdraiteg as da’k docht haar. Veur mien gevoul is Hinderk nait sturven in Gaithoorn. Meschain het e d’bourel wel net zo veur de gek had as doudestieds tiedens de zwemwedstrieden. Aine dij zo laank onder wotter blieven kin!!
Ik troost mie aaltied mor mit de gedachte, dat Hinderk zok in t wotter voulde as n vis in …..
t wotter. En as ik mit d’kinder en klaainkinder, ains in de zoveul joar, over de Gaithoornse Plazzen voar, kin k voak nait noaloaten zachies zien noam even te roupen. En nog aaltied hoop ik, da’k op n dag n glimp van hom te zain krieg. In welke houdoaneghaid den ook.