t Grote feest

Zolst oma nooit heuren zeuren over duurte van gruinten. Of bevubbeld over d’pries van t vlais.
t Zol nait ains bie heur opkommen om doar over te kloagen. Zai haren ook ja niks te kloagen over t eten. Alles, in elk geval t maiste veur de doagliekse kost kwam oet aigen toene of oet t swienehok.
Op d’Zandstroom waren ze nait aans wìnd, as dat je in joen aigen levensonderhold veurzain mozzen.
Zo waren zai groot worden en zo hebben opa en oma Streun dij tradietsie gewoon deurzet. Der was van alles genog en ook nog wel wat over.
‘Aan t ìnde van de Twijde Wereldoorlog hebben opa en oma verschaaiden lu, dij de raaize vanoet Holland diz’kanten op moakt haren, oet de brand holpen,’ het mien moeke mie wel es verteld.
Ik wait nait aans, as dat alle schappen in d’kelder aaltied vol stonden. t Was nait zo’n daipe kelder as bie ons thoes en ik heb doarom weschienlek ook vroagd:
‘Woar hebben ie joen eerappels, opa?’ Ik von t hail biezunder dat d’winteropslag nait in d’kelder lag.
As in oktober d’eerappels van t laand hoald wuiren, den konst de klokke derop geliekzetten, dat d’haile optocht vanoet Blijham mit trekker en aanhangwoagens richten Pekel trok. Oom Hinderk en opa haren, maisttied op n zotterdag, wel n haile dag neudeg om aal dij hongerge Roegbainders van eerappels te veurzain. Dat was al zo, dou wie nog op Komnijsterwieke woonden,  mor ook loater in d’nijbaauw wuir dij tradietsie in ere holden.
‘Ons eerappels liggen in n daip gat in toene, mien jong,’ antwoordde opa verboasd op mien vroage, op d’menaaier van:
‘Bist overal zo goud mit op d’höchte hou t hier bie ons tougaait en dit is die ontgoan?’
Joa, dus. d’Eerappels lagen mooi onder n bult stro en toudekt mit n loage zaand in toene. Doar konden ze d’winterse kolle wel overleven. De kelder was ook ja veuls te ondaip om aal dij eerappels te baargen.    t Was dus nait zo roar bedocht van opa om t op dizze menaaier te doun.
Woarom aan d’raante van opa’s toenakker zoveul bezzenstroeken stonden, heb ik mie ook nooit òfvroagd. Datter twij kaarsebomen bie d’sloot stonden, von ik ook hail gewoon, net as d’appelbomen achter t schuurtje. d’Zummers op d’Zandstroom voulden veur mie as n leven in Looilekkerlaand. Nait dat ik aan toavel nait genog te bikseln kreeg, mor ik was – en bin nog aaltied – n hongerlappe en de verlaaidens van aal dat lekkers in toene waren moeilek te weerstoan.
‘Ze muiken vrouger van aal dij vruchten heur aigen wien,’ het moeke mie wel es verteld, mit n  aigenoardege glinstern in heur ogen. Omreden dat ik dat van heur nait wìnd was, heb ik even deurvroagd.
‘Ong?’
‘Opa en oma haren aaltied al veul bezzenstroeken in toene,’ antwoordde ze op t lest op mien hamtammeg gezemel, want ik haar wel deur dat achter dij lagende ogen n groot gehaim verbörgen zat.
‘d’Wienmoakerij was boven op zolder.’ k Von t gain wereldschokkend nijs, mor t vervolg van t verhoal von ik wel hail interessant.
‘Den spraken wie mit nander òf – alle kinder? en waren ze der alle zèzze bie betrokken of waren t allendeg baaide wichter? – dat aine in d’schure onderaan trappe op d’oetkiek stoan ging en den kon d’aander even van de wien pruiven.’ Zo, t was deroet. Bekìnnen het al minnegain aan de gaalg brocht, mor oet d’woorden van moeke heb ik nait opmoaken kind of dat bie heur ook zo west is. Joa, soms kommen zoaken in d’openboarhaid, dij je nait van joen moeke verwachten.
d’Wienmoakerij en n doarmit verbonden wienpruiverij bin ik op zolder nooit tegenkommen. Of opa en oma’s destilleerbedrief dou al verleden tied was, is mie net as bie d’eerappelopslag ontgoan. Zai haren in mien tied aander menaaiern vonden om d’veziede, bie gelegenhaid, op n lekker drankje te traktaaiern. Zo ook dij aine keer.
t Was groot feest op Zandstroom. Hou zoveul mìnsen in t lutje koamertje konden, was mie n roadsel. t Mout van teveuren aal goud bedocht wezen, mor alle kinder én aangetraauwden – mien pabbe haar t voak over ‘wottervaarve’ – haren n stee. Dat d’klaainkinder zok zulf mor redden mozzen, vonden wie nait zo’n probleem.
‘Aans mouten je mor even veur t schot zitten, ‘ wol opa ons nog wel n beetje tegemuide kommen.
t Was nait neudeg, wie vernuverden ons wel aargens aans. t Hoes en t haim waren groot genog veur t elftal klaainkinder. En d’kruudhoorns en d’kaarsen waren zo riep, dat ze joe smolten op tonge en d’poarse proemen waren zo waik en zuit, dat je noa aine hoast nait stoppen konden.
Oompies en taantes in d’veurkoamer luiten zok dijzulfde vruchten ook goud smoaken, mor den n beetje aans. De kruudhoorns op sap, soamen mit d’kaarsen en d’proemen en d’ittjebijen oet aigen toene mit n boetenlands stokje benaan in n grote gloazen komme was veur d’vraauwlu n traktoatsie, zeker as der ook nog n opklopt toedeltje slagroom bovenop kwam te liggen.
‘Maggen wie ook n gloaske bo?’ Ik dus t wel te vroagen, want oma zee ja nooit nee en bie n verjoardag kregen wie ook wel es n komke vruchten. Doarom was t wel hail biezunder datter dit moal n òfwiekend antwoord kwam:
‘Nee, mien jong, dit is n vraauwludrankje.’
‘Mor ….?’
‘Veur joe heb ik nog wel n glaske limenoade, hou liekt die dat?’ t Leek mie niks, dij lekkere bowl, doar luip mie t wotter van in de mond. Mor willen en kriegen is twij en pas loater heb ik deurkregen wat d’reden was, dat oma mie dat nait geven wol.
Joa, op d’Zandstroom stroomt soms meer dan bloots zaand, ook de draank het riekelk stroomd op dij feestmiddag.